Filosoferen met Kinderen

Bekijk 't, WonderWhy en het Cosmicus -> filmpje!

2012-02-10T14:00:00.000-08:00

Afgelopen donderdag hebben WonderWhy en Bekijk 't de handen ineen geslagen. We zijn gaan filosoferen en filmen op het Cosmicus Montessori Lyceum Amsterdam. Naar aanleiding van de voorstelling STRADA hebben we met een groep brugklassers gefilosofeerd over de vraag wie is er nou het zieligst: Zamp (de bedrieger in het verhaal) of alle artiesten die bedrogen waren?

Prachtige dingen werden er gezegd. Zamp was bijvoorbeeld eigenlijk ook heel zielig, want hij kon niet van iemand houden en hij liet ook niet iemand anders van hem houden. Mooi.

Ook hebben we over de ziel gefilosofeerd, in interviews, met vijf kinderen, voor de camera. Ze vertelden wat ze verstaan onder een ziel. Het heeft kleuren, zorgt voor je persoonlijkheid, gaat naar de hemel of de hel, en ontstaat een tijdje na je geboorte. Alle dingen die je ervaart stapelen zich als het ware op in je ziel.

Dit soort antwoorden kwamen langs. Mooie beschrijvingen.

Ook maakten ze een levensgrote tekening van een ziel.

We zijn heel benieuwd naar de filmpjes die we met dit materiaal gaan maken. Stay tuned.

Filosoferen bij de Weekendacademie

2012-02-10T13:34:00.000-08:00

Op zondag naar school?
De leerlingen van de Weekendacademie vinden het heel gewoon. Op deze manier krijgen zij extra huiswerkbegeleiding en allerlei kansen zich nog verder te ontplooien. Zo komen er iedere week gasten vertellen over hun beroep. Van een brandweerman tot een marketing-expert, van een computer-engineer tot een filosoof, allemaal geven ze de leerlingen een uurtje een idee over wat hun beroep inhoudt.
Dat biedt perspectieven!

De filosofen van WonderWhy zijn ook te gast geweest bij de Weekendacademie. Om een indruk te geven wat wij als filosofen doen, op allerlei scholen in de klas, gingen we in groepjes filosoferen. De vraag die we behandelden was: kunnen dieren ook denken?
En zonder ook maar enige filosofische voorkennis of introductieles, filosofeerden de leerlingen er op los. De een had een grotere mond dan de ander, zoals altijd, maar iedereen kreeg een idee wat filosoferen nou is: nadenken over vragen waarop geen eenduidig antwoord is. Eerst moet je in elk geval nog een hele hoop subvragen beantwoorden. Wat versta je onder denken? Wat versta je onder dieren? wat precies is het verschil tussen het denken van mensen en datgene wat dieren in hun hoofd doen?

Een lesje hersenskraken. Wat minder praktisch dan websites bouwen, journalistiek schrijven of ondernemerschap, maar als je goed leert denken, kun je daar altijd wat mee, wat je ook later gaat doen.

Filosoferen met kinderen over... homoseksualiteit

2012-02-08T04:39:00.000-08:00

….. Als mijn kind homo zou zijn en hij had het aan mij verteld zou ik schrikken. Ik zou boos op hem zijn. Als hij echt homo is en hij maakt geen grapje, zou ik hem in laten slapen.

Als jij homo was en je ouders hadden dat met jou gedaan, vond jij het dan leuk?

Een kind is geen dier ofzo, dat je hem laat inslapen en een kind heeft liefde nodig van zijn ouders!

Juffrouw, je kan toch gewoon met een apparaat zien of iemand homo is of niet!

Echt niet!

Juf, net als je met een echo kan zien of hij down heeft bijvoorbeeld, kun je zien of hij homo is.

Homo zijn is geen zonde!

Als ik eerlijk zou zijn en mijn kind zou homo zijn, maar zo dat ik niet zag, dan zou ik het accepteren maar ik zou ook vragen wat voor reden hij heeft.

Wat zou een goede reden kunnen zijn voor homofilie?

Dat je zegt: ik wil met hem zoenen..

Als mijn kind homo was, moet hij het eerst tegen me zeggen en dan kan ik het accepteren.

Als hij het stiekem doet dan wordt het steeds erger.

Maar als ik er zelf achter zou komen, dan niet. Ja hij moet het eerst tegen me zeggen en als hij het niet zegt dan lijkt het alsof hij bang voor me is.

Zou het kunnen dat hij bang voor je is, niet voor jou maar voor je reactie?

Ja, dat kan, maar hij moet het toch maar zeggen.

Als mijn dochter zou zeggen dat ze op meisjes valt dan kan ze het zeggen.

Zoiets ben je gewoon. Je kunt niet zeggen: ik wil niet dat je homo bent.

Ik zou het met mijn moeder bespreken als kind en kijken of zij er iets van vindt.

Zoiets kan je niet verbieden, je kan niet zeggen je mag geen homo zijn, klaar.

Maar als ze dan ouder zijn...

Dus? Je kan het niet verbieden.

Sommige mensen kunnen ook zeggen: “Ik ben homo, ik heb geen reden en dat hoef ik ook niet te zeggen.” En als je dat niet accepteert, ga ik je slaan en je beroven en dan ga ik weg.

Maar hoe komt het dat het zo moeilijk is om te vertellen?

Omdat eigenlijk een man bij een vrouw hoort en vrouw bij een man en misschien accepteren je ouders het niet en ben je bang dat er ruzie komt en willen ze je nooit meer zien enzo.

Misschien ben je zelf ook niet echt blij dat je dat bent.

"De ergste vorm van ongelijkheid is proberen ongelijke dingen gelijk te maken." Aristoteles (384 v.C. - 322 v.C.)

Juf, weet u hoeveel procent van de mensen homo is?

Juf: Ik heb wel eens gehoord dat uit onderzoek naar voren is gekomen 1 op de 10.

Dat is dus uit iedere familie met 10 mensen, is er eentje homo.

10%.

Ja, dus in deze klas ook.

Misschien vindt iemand het van zichzelf wel heel moeilijk.

Dan moet je het gewoon niet zijn.

Denken jullie dat het een keuze is?

(stilte)

Wie denkt er dat het een biologisch iets is?

Als je een man bent kan je gewoon geen vrouw worden! Dat is niet natuurlijk.

Als je niet weet dat je homo kán zijn, zou je dan nog homo zijn?

Als jullie zouden mogen kiezen, zouden jullie dan homo of lesbisch zijn?

Nee!

Ik zou bi zijn! Grapje.

Dat is dan wel een sterk argument. Er is bijna niemand die zelf ervoor kiest, dus je bent het of je bent het niet. Het is de maatschappij die het je moeilijk maakt.

Juf: het is niet de makkelijkste weg.

Ik zou wel een beetje gothic willen zijn, want gothic bén je gewoon. Niet dat je het wilt worden.

Sommigen kunnen het gewoon worden.

Mijn zus is al jaren lang gothic vanaf haar geboorte.

En dan ga je het nadoen en dan ben je een wanna-be gothic, of een wannabe Paris Hilton.

Maar als je lesbisch bent dan zit dat in je, maar je komt er pas achter als je 11 of 12 of 13 bent.

Ik ken ook zo’n jongen die is zo van “mag ik ook jouw lippenstift enzo”, en die was ook zo gay-achtig enzo.

En wilde je daar ook nog mee spelen?

Tuurlijk niet want hij was veel jonger.

Als je kind bent en je zit veel aan je geslachtsdeel dan zeggen ze dat je homo wordt.

“In het donker zijn alle kleuren gelijk.”
Francis Bacon (1561-1626)

Bekijk 't - STRADA - en WonderWhy

2012-01-19T15:39:00.000-08:00

Vanavond was de Amsterdamse premiere van de voorstelling STRADA. Deze theatervoorstelling staat bol van de dans, basketbal, rap, filmbeelden, een beetje liefde, humor en drama. Het is gemaakt door Bekijk 't voor middelbare scholieren, die na een workshop bij hen op school zelf op filmbeelden in de voorstelling belanden. Zo zitten ze te kijken naar een spannende voorstelling, waarin ze zelf ook spelen!

Een unieke ervaring voor de leerlingen! Ze worden in de workshops op school door de acteurs zelf ingewijd in de disciplines van het theatermaken, basketbal-dansen, stop-motion film maken en dans, en zien vervolgens de professionele acteurs/dansers terug op het podium. Zo dichtbij zijn de sterren nog nooit geweest! Nota bene gaat de voorstelling ook nog eens over ambitie en roem, dus dat maakt de cirkel op een bepaalde manier weer rond, en zet de leerlingen hopelijk even aan het denken.

WonderWhy is zeer vereerd om met een klas van het Cosmicus Montessori Amsterdam te gaan filosoferen naar aanleiding van deze voorstelling. Thema's genoeg in deze fantastische productie om nog eens met de leerlingen de diepte over in te gaan. Waarom zou je roem willen? Is de bad guy zelf ook zielig? Als je acteert, moet je dan ook 'echt' de emoties voelen?

In de voorstelling speelt en rapt ook de bekende rapper Negativ. Voor de meeste leerlingen helemaal geweldig. Ook Sjoerd Spruijt, die tegenwoordig in Who's in, who's out speelt, en de andere cast-leden zijn stuk voor stuk super-getalenteerd en idool-material voor de leerlingen. Dit is de teaser van Strada, 'Snelweg', een rap van Negativ:

Filosoferen over de dood

2012-01-18T04:23:00.000-08:00

Rhafi (12) wil graag filosoferen over de dood. "Waar ga je heen als je dood gaat?" is zijn vraag. Iedereen van de 8 jongens in de naschoolse filosofieles krijgt de kans om te zeggen waar hij graag over zou willen filosoferen. We besluiten in te gaan op Rhafi's onderwerp.
Ga je naar de hemel? Waar is de hemel? Hoe weet je zeker of er een hemel is? Bestaat er dan wel een ziel? Hoe weet je dat zeker? Hoezo is het er zo fijn, in die hemel? Is het 'erg' om dood te gaan?

De jongens kunnen er goed over praten. Er is geen bewijs, vinden ze. Ook al vertelt hun geloof ze dat er een ziel is die naar de hemel ofwel de hel gaat, ze weten dat er geen keihard bewijs is. Daarom heet het ook 'geloof'.

Na de les vraag ik Rhafi of hij er veel mee bezig is, met de dood. Hij zegt van wel, af en toe. Is er iemand overleden? Nee, gewoon. Ja, iedereen gaat nou eenmaal dood. En het is een gekke gedachte, om dood te gaan, vindt hij. Want je kunt het helemaal niet zeker weten. En het is wel eng, geeft hij toe, met een glimlachje. Ja, bevestig ik. Het is wel eng.
Ik vertel hem dat ik het vroeger vooral ook heel eng vond, maar dat ik er juist veel over ben gaan nadenken, en dat het toen wat minder eng werd. Maar dat ik het ook niet weet, wat er gebeurt als je dood bent. Maar dat het enige dat we zeker weten is, dat we NU wel leven. Dus dat we er maar beter veel van kunnen genieten, is mijn suggestie. Rhafi lacht, een beetje opgelucht lijkt het wel.

Ieder kind komt erachter dat ook hij een keer doodgaat. Een grote schok, voor sommigen. Tijdens gym, rekenen of taal, is er geen plaats voor mijmeringen over de dood. Maar in de filosofieles kreeg Rhafi wel wat troost. Niet tegen de dood zelf natuurlijk. Maar wel het idee dat we allemaal vroeger of later met dezelfde dood te maken krijgen, en dat we niet alleen voor dat mysterieuze vraagstuk staan.

Identiteit, True Self, Spiritualiteit en Kunst

2012-01-11T10:00:00.000-08:00

Op de MiX Academy, prive kunstopleiding op het Rokin in Amsterdam, heeft Sabine van WonderWhy de afgelopen twee woensdagen workshops van een dag gegeven: filosoferen. Voor studenten (18-26 jr) die voornamelijk visueel creatief bezig zijn was het interessant om eens stil te staan bij de termen die ze in het leven gebruiken. Identiteit is een belangrijk thema, de "i" in "MiX", voor iedereen en met name voor hen die in een confronterende opleiding als de MiX bezig zijn met zelf-ontplooiing. Zoals op de website van de MiX al staat aangegeven, heeft het worden van een kunstenaar ook te maken met het vinden van je zogenaamde True Self. Maar wat is dat dan, een True Self? En bestaat er dan ook een Untrue Self?

We filosofeerden in twee hele dagen over wat identiteit eigenlijk is, hoe het gevormd wordt, of hierbij ook nog zoiets als een vrije wil een rol speelt, en of er onder de identiteit van ieder mens ook nog een soort 'rust' te vinden is. Hoe het True Self een plek krijgt in deze identiteit, is een imago iets dat bij je True Self hoort of is het fake?

Spiritualiteit was een thema dat voor iedereen iets anders betekende en we analyseerden hoe de mysteries in de wereld en de ongrijpbare drijfveren van het leven een rol speelden in ieders werk. Vervolgens filosofeerden we over Kunst. Wanneer is iets Kunst en waar is het goed voor? De studenten trokken commerciële kunst en autonome kunst uit elkaar en zagen toch weer overlap, en ondertussen dacht iedereen er het zijne of hare van, in verband met zijn/haar eigen manier van werken. Het was mooi om te zien hoe zij allemaal zelf in hun eigen ontwikkeling zitten en zichzelf positioneren in de discussie.
Oprechtheid, passie, innerlijke rust, gevoelens kanaliseren, vanuit jezelf en voor jezelf werken, en een gevoel van 'zo moet het zijn' waren voor de studenten de manier om tot hun kunstuitingen te komen.

En bescheiden als ze zijn, ze noemen hun eigen werk nog geen Kunst. Ze zijn in opleiding, al verkopen sommigen wel al hun werk.

GO! Magazine

2012-01-06T03:46:00.000-08:00

WonderWhy is geinterviewd voor het artikel over Filosoferen met Kinderen in GO!, een maandelijks tijdschrift voor gastouders. Het verhaal staat in #12 van 2011.

Geluidsopname van een les

2011-12-02T16:31:00.000-08:00

Een prachtige geluidsopname is het niet. Maar omdat er vraag naar was, hebben we een deel van een les opgenomen en die is hier te horen. Een naschoolse les op VO de Waard. 10 brugklassers van verschillende niveaus, 1 uur en 45 minuten. Soms wordt er door elkaar heen gepraat, maar wie daar doorheen kan luisteren, hoort dat deze kinderen goed geinspireerd zijn!

Wat een vragen, wat een thema's!! De grootste onderwerpen komen aan bod. Tijd, oneindigheid, misschien is alles wel een illusie, de zin van het leven, de rol van taal en het bestaat het Niets?

(Het duurt even voordat het geluidsfragment geladen is, dus even geduld, het geluid komt vanzelf.)

Kun je zeker weten of een ander de wereld hetzelfde ervaart?

Filmpje filosoferen met kinderen

2011-11-13T12:32:00.000-08:00

In dit filmpje hoor je leraren en kinderen over filosoferen met kinderen. Van de website van Leraar24. Leuk om te zien!

Dankbare reacties

2011-11-11T09:30:00.000-08:00

De kinderen van groep 8 van de Rosa Boekdrukker hebben met juf Evelyn een boekje gemaakt met bedankbriefjes voor Sabine.
Hartverwarmend om te lezen dat ze het zo leuk vonden, dat ze nu meer hun mening durven geven en dat ze er wel meer filosofielessen zouden willen.

TV KidsFlits

2011-10-14T04:59:00.000-07:00

Afgelopen donderdag, 13 oktober 2011, is Sabine van WonderWhy te gast geweest in het programma KidsFlits. Dit tv programma wordt gemaakt in het LUMC en live uitgezonden over de hele kinderafdeling. Daarna is het elke dag nog te zien voor een week lang.

Sabine werd geinterviewd over het filosoferen met kinderen. Samen met de interviewers en de gast uit het ziekenhuis, Jesse (12), is er voor de camera gefilosofeerd. De vraag "kunnen dieren ook denken?" zette goed aan het denken.

Jesse dacht dat ook honden in elk geval iets denken als ze besluiten om het bevel van hun baasje ("Zit!") op te volgen. En visssen zelfs: blijkbaar kunnen die hun vinnen bewegen en dat doen ze toch zeker met hun brein, dus dat is ook iets van gedachten. Maar denken dieren wel eens iets over de toekomst? Jesse dacht van niet. Alleen in het nu. En denken ze dan in taal of in beelden? Sommige honden bewegen zich in hun slaap, dan is het duidelijk dat ze dromen. Betekent dromen ook denken? En denken mensen wel eens in taal, in woorden? Of zijn het altijd plaatjes?

Ook de interviewers Casper en Ineke filosofeerden goed mee. Het kraken van hersens was te horen in de techniek-kamer en iedereen was het erover eens: kinderen kunnen goed filosoferen en het is hartstikke leuk (ook voor volwassenen). Jesse wist bij aanvang niet wat filosoferen was, maar binnen een paar minuten bleek hij de grootste filosoof.

Helaas kunnen we de uitzending niet posten, in verband met de privacy van de kinderen in het ziekenhuis.

Gedicht over vriendschap

2011-10-03T07:34:00.000-07:00

Vriendschap is leuk
Misschien te leuk
Vriendschap is liefde
Misschien te veel liefde
Misschien haat
Misschien ongeluk
Maar je vrienden
Blijven vrienden
Dik dun fijn of klein
Vijanden worden groot
En varen weg in een boot
Je hart is leeg voor hun
Maar vrienden zijn er voor je bij dik en dun
Daarom is vriendschap fijn
Want liefde kan soms moeilijk zijn

Sheela en Wietske
groep 8
St Jozefschool in Amsterdam
na een filosofieles over vriendschap

Kinderfilosofie

2011-09-29T08:25:00.000-07:00

De kinderen komen met hun zevenen de klas uit naar de tafel in de gang. Achmed, Youssef, Bousshra, Nadia, Naima, Samantha en Mohamed. Ze hebben er zin in, al weten ze nog niet wat ze te wachten staat. Onbekommerd vrolijk installeren ze zich in de stoeltjes. De meisjes zijn een beetje terughoudend. Misschien wat zenuwachtig ook. Maar ze hebben steun aan elkaar, lijkt het.

We leggen ze uit wat de bedoeling is. We gaan filosoferen. Achmed kijkt ons vriendelijk aan en geen enkele spier in zijn gezicht verraadt dat hij geen idee heeft wat dat woord betekent. Hij hoort immers elke dag nieuwe woorden om te leren. Ze zitten in groep 4.
Naima en Achmed trekken demonstratief hun wenkbrauwen omhoog. Wat is dat nou? Filoso- wat?

Filosoferen. We gaan met jullie een goed gesprek houden. We gaan vragen stellen aan jullie, waarop eigenlijk heel moeilijk een antwoord te geven is. Kijk, bijvoorbeeld, op sommige vragen is het antwoord makkelijk. Hoeveel is 1 plus 1? “ Twee” gillen de kinderen in koor, blij dat ze het weten. Maar, gaan we verder, op sommige vragen is het niet zo makkelijk om antwoord te geven. En wij gaan die vragen stellen en dan gaan jullie toch proberen te antwoorden. Je mag gewoon zeggen wat je denkt, en je mag je fantasie gebruiken!

Wij doen dat heel vaak met kinderen, en we zijn er achter dat kinderen dat nog veel beter kunnen dan volwassenen. Mohamed grijnst. Okee. We hebben hun toestemming. We kunnen beginnen.

“Weten jullie waar iemand naar toe gaat als ie dood is?” Maaike kijkt rustig de kring rond. Het onderwerp ‘dood’ is misschien niet het meest gezellige onderwerp op mee te beginnen, maar kinderen hebben daar meestal geen last van.

Onbevangen bijt Nadia het spits af. “Naar een begrafenis,” zegt zij monter. “En dan gaan je gedachten naar de hemel”, voegt ze daar vlug aan toe. Ze kijkt tevreden. Want zij wist het.

“Welke gedachten?” vraagt Maaike door. “Jóúw gedachten”, het lijkt haar duidelijk. Ineens lijkt het een rare vraag: Welke gedachten? Niet alleen sómmige gedachten mogen naar de hemel, maar ‘al’ jouw gedachten dus. Natuurlijk.

“ Ja, dan gaat ie naar god. Naar Allah”, voegt Youssef eraan toe. Maar Mohamed weet nog nauwkeuriger hoe de vork in de steel zit: “Alleen als je elke dag bidt voor Allah dan gaan je herinneringen naar god. Dan pas.”
Gedachten zijn in het gesprek ‘herinneringen’ geworden... In feite klopt dat natuurlijk. Die gedachten worden niet meer gedacht. Ze zijn eigenlijk herinneringen. Wat scherp van Mo.
Maaike vraagt door: “Wat doet god dan met die herinneringen?”

“Die gaat hij bewaren”, weet Nadia.
We laten een stilte vallen. Dan beginnen de kinderen vanzelf te praten.
“Maar soms als iemand vieze woorden zegt en hij is al oud dan gaat ie dood en dan gaat ie naar shetam. En naar vuur!” Youssef klinkt een beetje bezorgd.

Maaike wil specificeren: “Dan niet naar god?”
“ Nee, naar vuur,” benadrukt Youssef. “ Dan gaat shetam hem helemaal met vuur bedekken.”
Achmed vindt het onderwerp leuk. Hij zit op het puntje van zijn stoel het gesprek te volgen en springt er nu in: “ En god en shetam strijden al elke dag. Ze gaan altijd ruzie maken zo: bam bam!”
De kinderen lachen om de vechtbewegingen die Achmed maakt. Youssef niet. Hij wil even serieus uitleggen hoe het nou zit: “Shetam is aardig maar god slecht. Ik bedoel god is niet slecht maar shetam.” Ik vraag me af of Allah het erg zou vinden dat Youssef hem per ongeluk met Shetam verwart. Maar gelukkig zit Youssef daar niet mee.

De Islam biedt antwoorden, net als ieder geloof. Dus valt er niet veel meer te filosoferen. We gooien het over een andere boeg: “Jongens, We hadden het net over mensen, die gaan naar de hemel, maar is dat ook voor vogeltjes?” Ze kijken even om zich heen, en knikken al snel. Vogels gaan naar de hemel. “En kan een vogel in god geloven?”
Bouchra denkt diep na en zegt: “Ja, want die kunnen toch niet alleen maar denken aan voedsel of aan mensen of dit of dat. Ze kunnen ook aan god denken of aan de hemel, wanneer ze dood gaan. Dat kan ook.”

Achmed reageert op haar woorden: “Ja maar niemand weet hoe god eruit ziet.” Denken is blijkbaar iets wat je doet met een plaatje in je hoofd. Je kunt pas denken aan god als je weet hoe hij eruit ziet. Interessante gedachte. Zou Achmed dat zo ervaren? Mohamed voegt toe: “Maar Allah heeft ons gemaakt, daarom kan Allah met vogels praten.”
“Hij heeft alles gemaakt, de muren, ons, alles!” roept Bouchra zelfverzekerd en hartstochtelijk. Er is nog iemand die de gesprekslijn in de gaten houdt. Mo concludeert: “Dus als Allah met de vogels praat dan weten de vogels dat Allah bestaat.”

Klaar als een klontje. “Maar gaan vogels wel eens naar de moskee?” vraag ik onschuldig. “Nee want hun zijn dieren,” Samantha vindt het maar een rare vraag. “ Hun weten niet wat dat is! Ze verstaan de mensen niet. Alleen de vogels.”

Toch een beetje vreemd dat ze zonder ooit te bidden wel in de hemel mogen. “Dus de vogels gaan niet naar de moskee. Waarom kunnen zij dan wel naar de hemel?” Dat heeft gewoon een heel praktische verklaring volgens Naima. “Nee want dat zijn dieren. Hoe kunnen zij bidden met hun snavel? Dan gaan ze bijten!”
Kinderen zijn praktisch ingesteld.
Wat er nu allemaal waar is, maakt niet veel uit. We gaan nog even door, over sneeuwpoppen en verliefd zijn op een pop die lijkt op Justin Bieber, en nog veel meer.

Franse docu over filosoferen met kinderen...

2011-08-08T06:32:00.000-07:00

Homoseksualiteit in het onderwijs

2011-08-05T02:55:00.000-07:00

In deze periode van de Gaypride krijgt het thema homoseksualiteit weer even volop de aandacht. Op televisie komen jonge homo's schokkende verhalen vertellen in praatprogramma's, over hoe erg zij nog altijd gepest worden bij het uit de kast komen.
Een prachtig fotoboek wordt juist in deze periode gelanceerd. En bovendien wordt het thema Voorlichting weer eens goed op tafel gelegd. Het COC houdt een petitie, omdat er nog niet voldoende urgentie lijkt te zijn om het thema homoseksualiteit verplicht in het lespakket op scholen op te nemen.

Ook al werd in juni 2011 al een voorstel aangenomen in de Kamer, vóór de verplichting van het thema homoseksualiteit in het onderwijs, blijkbaar is er nog een beetje volksenthousiasme nodig om de Kamer de laatste push te geven. Die wordt nu verwacht in december 2011.

In dit licht kunnen we de lesmethode van WonderWhy aanraden. Een lesmethode over Liefde, Relaties en Seksualiteit, waarin ook homoseksualiteit een rol speelt. Temidden van thema's als geslachten, liefde, 'stop, hou op', bloot en schaamte, sex op internet en schoonheid in media, kunnen kinderen op ontspannen wijze met elkaar nadenken over het thema homoseksualiteit. Is het aangeleerd of aangeboren? Zou je het kunnen veranderen als je het zelf bent? Wat zou je doen als je beste vriend(in) homo blijkt? Mogen homo's trouwen?

Een goed gesprek waarin kinderen worden gewapend tegen vooroordelen, zónder de openhartigheid tegenover homoseksualiteit er zogenaamd 'in te rammen'. Kinderen mogen zelf hun eigen conclusies trekken uit het gesprek. Ze blijven vrij om hun eigen mening te bepalen.

Fragment Kinderfilosofie

2011-07-22T04:21:00.000-07:00

Wat betekent verliefd?

Dat betekent dat je iemand heel erg leuk vindt.

Dat betekent als je bent verliefd, en een jongen die is heel mooi en heel prachtig en hij heeft hele mooie kleren aan. Dan ben je pas verliefd.

Okee, dus je moet eerst vinden dat hij heel mooie kleren aan heeft. Kun je verliefd worden op iemand die hele stomme kleren aanheeft?

Nee.

Misschien wel. Als je een meisje hebt die heeft lelijke kleren en een jongen die heeft ook lelijke kleren, dan kun je ook wel verliefd op die jongen zijn.

Maar omdat jij mooie kleren aan hebt, wil jij een jongen die ook mooie kleren aan heeft..

Ja natuurlijk.

Zit dat zo? Okee.

Ik weet wat verliefd zijn betekent, want, bijvoorbeeld, dan wil je hem opeten!

Maar wat gebeurt er dan als je hem hebt opgegeten?

Dan zit hij in je maag! Dan kun je hem nooit meer vergeten!

Dan zit hij in je maag.. “hallo! Hallo! Hallo”

“Laat me los, laat me los!”

Dan heb je een baby in je buik.

Ik ben ook verliefd. Ik vind hem gewoon leuk, omdat ik hem knap vind.

En wil jij hem dan ook opeten?

Nee. Want dan kun je er niet meer mee zoenen!

Maar wel in je maag...

groep 4 Narcis Querido

Morele vorming, Michael Sandel

2011-06-25T09:04:00.000-07:00

Filosofie en morele vorming gaat een steeds grotere rol in het onderwijs spelen. Niet omdat er geld over is voor een luxe hobby, maar omdat het leerzaam is. Misschien zelfs broodnodig. Als kinderen op school zitten om klaargestoomd te worden voor De Maatschappij, moeten ze behalve taal en rekenen, sociale vaardigheden en zoveel mogelijk algemene ontwikkeling qua wetenschap en cultuur, nog iets meekrijgen. En dat is: ze moeten zelf kunnen nadenken. Want uiteindelijk moeten zij zelf hun leven vormgeven. Ze moeten kunnen bepalen wat goed is en wat niet. Ze moeten beslissingen kunnen maken in hun eigen leven, maar ook meningen kunnen vormen over zaken in de wereld. Om te kunnen stemmen tijdens de verkiezingen bijvoorbeeld.

Filosoferen is een enorme vijl, waaraan je het eigen denken kunt scherpen. In Azië zitten de collegezalen vol, tijdens de inspirerende hersengymnastiek die filosoof Michael Sandel geeft, zoals deze week in een artikel in de Volkskrant (zie onder) was te lezen. Sandel behandelt ethische dilemma's en rafelt uiteen hoe het dilemma in elkaar zit, aan de hand van inbreng uit het publiek. Welke waarden er een rol spelen. De gegeven opties hebben allen een nadeel, en het is moeilijk om ze tegen elkaar af te wegen, omdat er verschillende waarden aan ten grondslag liggen. In een moreel dilemma kies je tussen twee (of meerdere) kwaden.

Stel je voor dat je al weken na een schipbreuk, met vier man op een bootje op de oceaan dobbert, en alle mannen hebben enorme hongen, mág je dan één iemand opofferen, om zijn vlees te kunnen eten?
Kies je voor het welzijn of het geluk van de 'meeste mensen'? Of mag je sommige regels gewoon NOOIT doorbreken, zoals de regel 'je mag niet moorden'.
Zijn sommige mensen belangrijker dan anderen? Is de kapitein aan boord 'belangrijker' dan de matroos? Maakt het uit 'hoe' je het doet, als je iets doet dat eigenlijk niet mag? Maakt het uit of je het weloverwogen doet, of dronken, of om te overleven, of na een democratisch overleg? En maakt 'spijt' veel goed?

In groep 8 worden er al morele waarden tegen elkaar afgezet, wanneer de filosofen van WonderWhy de leerlingen bijvoorbeeld vragen: "Wat zou je doen als iemand je vraagt wat je van een nieuw jurkje vindt, en jij vindt het jurkje toevallig afschuwelijk?" Kies je dan voor 'altijd eerlijk zijn' of voor 'niemand kwetsen'? Wat is belangrijker?
Kinderen zijn goed in staat om na te denken over dit soort concrete situaties. En ze leren dat het soms niet makkelijk is om een algemeen geldende regel te formuleren (zoals "je mag nooit liegen").

Wat Sandel in zijn colleges doet, is briljant, in onze ogen. Hij inspireert het publiek zélf een mening te vormen en bovendien te onderzoeken welke aannames er ónder die mening verscholen zitten. Voor jong en oud is dat leerzaam.
Je kunt leerlingen niet leren wat het Goede is om te doen, in veel gevallen. Wat je wel kunt doen is ze leren er over na te denken. Morele vorming bestaat dus niet alleen uit het verschaffen van een setje regels. Dat je niet mag moorden en stelen, dat weten we. Liegen is ook niet netjes. Sommige regels passen binnen een geloofssysteem, en sommige staan in de wet. Maar met regeltjes alleen ben je er niet. We maken geen robots van de kinderen, maar leren de kinderen zelf kritisch nadenken over ethiek. Zodat ze zelf in staat zijn te bedenken wat volgens hen het Goede is.

Of het nu gaat om het eten van vlees, het dragen van een hoofddoek, het accepteren van verschillen, het uitdragen van democratie, de rol van commercie, de invloed van media, de eigen wil en die van anderen, of op welke politieke partij ieder kind zodra het achttien is, zal gaan stemmen...
Het Goede blijft discutabel, maar laten we leerlingen opleiden om een gezonde, open discussie te blijven voeren, voor als ze later groot zijn.

Het einde van het heelal en andere grijze gebieden

2011-06-19T05:44:00.000-07:00

Ook al gingen de lessen over respect, gelijkheid, geloof en cultuur en meer van dat soort maatschappelijke thema's, toch wilde het gesprek nog wel eens afdwalen naar zoiets als het heelal.
Het heelal is fascinerend natuurlijk. Het heelal, alles om ons heen, zo ver als je je kunt voorstellen, en dan nóg veel verder. Al die ruimte, alle planeten, sterren, andere zonnestelsels die je van je leven nooit zult zien.

Het zal wel door het thema wetenschap/geloof zijn gekomen. Via de Big Bang ("Nee, niet die toren in Londen, die heet de Big Ben")... Op een gegeven moment begon een jongen over het heelal. En hij zei: "Eigenlijk is het heel gek. Dat er een einde aan het heelal zit. Want eigenlijk: wat is er daarachter dan?" Ik dacht yes. Hier hebben we een filosofisch moment te pakken.
En ik vroeg of hij zijn opmerking nog eens wilde herhalen zodat iedereen het tot zich door kon laten dringen. Ja, wat is er dan daarna?

Ik legde uit wat de snelheid van het licht was. Dat was: als ik hier nu een gloeilamp aansteek, hoe snel het dan aan het andere eind van de klas ook licht is geworden. Heel snel. Bijna onmiddellijk. Geluid is langzamer. Als ik hier in mijn handen klap duurt het heel kort voordat je het hoort daar aan het andere eind van de klas, maar langer dan de gloeilamp. Licht is veel sneller.
En volgens wetenschappers is het dus zo, legde ik uit, dat het heelal groeit (uitdijt), met de snelheid van licht. De grens (...) schuift steeds een stukje op. Maar ja, wat is er nou aan de grens van het heelal? We zouden het nooit kunnen zien. Want als we daar zijn, moeten we meteen weer met de snelheid van het licht nog een stap verder zijn.

Het was stil in de klas en de concentratie was hoog. "Maar misschien kunnen we ooit wel zo snel!" "Maar... Maar..." En dan nog, ook al waren we aan het einde, wat is het Niets eigenlijk? Een onderwerp waar kinderen ook zeer goed over kunnen filosoferen.
De meesten stonden gewoon paf.

Ook al hoorde het niet bij de thema's van identiteit, het heelal raakt de filosofische snaar, bij deze leerlingen van groep 8 op een 'zwarte' school in Amsterdam West. Geen antwoorden, maar gewoon pure fascinatie door dit mysterie. Het is misschien verwarrend, maar niet eng.

Zo heb ik ook gefilosofeerd met leerlingen van een gymnasium, 4e klas, over het begrip tijd. Is tijd iets in de wereld daarbuiten, of zit het in je hoofd? Bestaat het echt of niet? Velen schreven vervolgens een essay over het fenomeen tijd, en sommigen waren zo goed dat ze een 10 verdienden. Op de evaluatie las ik terug dat velen het heel interessant hadden gevonden. Wel lastig, maar ook heel interessant. Sommigen vonden het 'verwarrend', en eentje zei: "Het voelde raar aan." En dát is nou precies de bedoeling. Als het raar voelt, dan ga je buiten je vaste kaders denken. Dan breek je eventjes uit de zwart-wit realiteit vol waarheden die je voor jezelf hebt opgebouwd.

Daarom zoeken we, al filosoferend, steeds de grijze gebieden op. Niet alleen over het heelal of natuurkundige begrippen als tijd, maar ook over fundamentele vraagstukken over de omgang met elkaar. Daar waar de ene waarde met een andere waarde botst. Daar waar het niet zwart-wit is en de wetenschap geen antwoord biedt.
Leerlingen kunnen voor zichzelf een knoop doorhakken. Overtuigingen opbouwen. Meningen vormen. Maar in dat proces voelen zij dat er een grijs gebied is, waar een ander misschien kiest om iets ánders te geloven. Als een ander iets anders gelooft, is dat okee. Want ergens diep onder onze meningen zit een grijs gebied verborgen, waar alles wat je kunt doen is: je verwonderen en voor jezelf een knoop doorhakken.

Testimonials Identiteitsproject

2011-06-14T08:34:00.000-07:00

Bij de Narcis Querido school in Amsterdam West is met veel plezier acht lessen gefilosofeerd in groep 8. Om na te gaan wat ze ervan vonden, vroeg de 'echte' juf ze om het voor mij op een briefje te schrijven. Het werden echte brieven, reacties waar ik het voor doe. Ze vonden het leuk, vantastisch, leerzaam, prettig en interessant. En ze werden er wijzer en slimmer van en een enkeling kreeg meer zelfvertrouwen. Goed om te horen dat ze het jammer vinden dat het voorbij is, en dat ze nu zelf makkelijker diep kunnen nadenken!

(Klik op de plaatjes voor een vergroting.)

Evaluatie filosofieproject door leerlingen

2011-05-23T07:49:00.000-07:00

In groep 8 van de r.k. basisschool De Bron in stadsdeel Westerpark van Amsterdam, heeft WonderWhy gefilosofeerd, 8 lessen, over Identiteit. Onderwerpen als geloof, cultuur, persoonlijke identiteit, respect, gelijkheid, meningen en wetenschap, kwamen langs.
We vroegen na afloop hoe ze het hadden gevonden door middel van een vragenformulier. Dit is de uitslag.

1. Ik weet nu wat filosoferen is.
Mee eens: 27.
Wist ik al: 1.
Niet mee eens: 1.

2. Ik filosofeer nu ook wel eens op andere momenten dan in de filosofieles.
Mee eens: 12.
Ik filosofeerde ook al vóór de filosofielessen: 11.
Niet mee eens: 6.
Geen idee: 1.

3. Nadenken over filosofische vragen vind ik leuk.
Mee eens: 18.
Niet mee eens: 2.
Ik vind het niet leuk, niet stom: 4.
Geen idee/stomme vraag: 4.

4. Ik vind diep nadenken over mezelf leuk.
Mee eens: 13.
Niet mee eens: 4.
Ik vind het niet leuk, niet stom: 8.
Stomme vraag: 3.

5. Ik ben een beetje wijzer geworden van de filosofielessen.
Mee eens: 14.
Ik ben precies even wijs: 13.
Geen idee: 3.

6. Ik zou nooit iemand pesten of uitschelden om zijn cultuur of geloof of identiteit.
Mee eens: 13.
Misschien kan ik het wel eens per ongeluk doen: 14.
Geen idee/stomme vraag: 2.

7. Ik ben nu meer tevreden over mijn eigen identiteit dan vóór de lessen filosofie.
Mee eens: 5.
Niet mee eens: 4.
Ik ben precies even tevreden over mijn identiteit: 17.
Geen idee, ik snap de vraag niet: 2.

8. Ik weet nu beter wie ik ben.
Mee eens: 6.
Niet mee eens / ik weet precies even goed wie ik ben: 19.
Stomme vraag: 3.

9. Ik heb nu meer respect gekregen voor mensen die een andere mening hebben dan ik.
Mee eens: 8.
Niet mee eens / ik heb precies evenveel respect: 18.
Stomme vraag: 2.

Quotes uit de laatste, open vraag, wat ze het leukst hadden gevonden:

"Eigenlijk vond ik alles wel leuk alleen het leukste vond ik het onderwerp geloof, heel leuk omdat je eigenlijk meer te weten krijgt van andere geloven. Niet dat ik naar een ander geloof ga (ik blijf in mijn eigen geloof geloven) maar dat vond ik het allerleukst ook omdat ik wat heb verteld over mijn geloof. Dat was het DOEI anoniem..."

"Toen we over het geloof gingen praten en erom na te denken wie wat gelooft en wie niet."

"Ik vond persoonlijke identiteit het leukst omdat ik meer over mezelf weet xx anoniem"

"Het meest boeiende vond ik toch wel de les over "je eigen identiteit" omdat ik toen na die les meer wist over mijn klasgenoten dan eerst."

"Ik heb het diepst nagedacht over de les Geloof en die vond ik ook het leukst en ook boeiend. Het ging over je geloof en ik weet ook meer van andere kinderen hun geloof. Die andere 7 lessen waren ook best leuk maar van deze ben ik meer te weten gekomen van andere kinderen. Ik hoop dat u nog een keer terugkomt. Groetjes."

"Over respect want voor de lessen vond ik dat ik iedereen moest respecteren, maar na de lessen was ik van gedachten veranderd."

"Ik vond het ook heel leuk om over onze persoonlijke gegevens te praten en wat je daar aan kan veranderen en wat je niet kan veranderen."

"Over het onderwerp dat je twee verschillende hersenhelften (zou hebben) en wat er dan gebeurt met je. Of wat er met je gebeurde als je van geest zou wisselen."

"Ik vond het filmpje [over verschillende godsdiensten, van Hans Teeuwen, red.] het grappigst en het leukst maar wel een beetje erg en te grof."

"Ik mocht echt alles vertellen over dingen die ik belangrijk vind."

"Ik vond het erg leuk toen we een discussie hadden over spinazie. Want als het kleintje zich verheugt op het menu van tv en zijn moeder heeft die niet dan is dat best jammer."

"Ik heb bij alle onderwerpen even veel nagedacht en ik vond alles boeien. Omdat je dan echt realiseert wat filosoferen eigenlijk is en omdat ik het ook gewoon leuk vond. "

"Ik vond de filosofielessen leuk want je had vragen waar je echt heel diep over na moest gaan denken en door moest denken."

"Over kunst en cultuur wist ik niet heel veel van en nu best wel dan daarvoor."

"Dat we over cultuur en wetenschap gingen praten. Nu weet ik meer over cultuur & wetenschap dan eerst!!!"

"De laatste les, toen ik de meest filosofische vraag had bedacht."

Filosoferen over respect voor andermans godsdienst

2011-05-16T14:34:00.000-07:00

Mag je grappen maken over andermans geloof? Mag je iemands godsdienst beledigen?
Mag iemand vrij zijn mening uiten over alles, of niet?

Met leerlingen van groep 8 van veel scholen in stadsdeel Amsterdam West binnen de Ring, filosoferen we over de houding ten opzichte van andermans geloof.
Het is interessant, want ook jonge kinderen komen in aanraking met godsdienstverschillen. Velen in Amsterdam West zijn Moslim. Hoe reageren kinderen op een filmpje zoals deze, waarin Hans Teeuwen grappen maakt over alle grote godsdiensten, Christendom, Jodendom, Islam en Hindoeisme? Teeuwen, zoals bekend, neemt geen blad voor de mond en maakt de gelovigen belachelijk om hun tradities en manieren. "Christenhonden...Allah met zijn grote...Hindoe's die in een dampend riool staan... Joden die mekkeren bij de muur..." Tot slot merkt hij ook op over alle Nederlandse vrouwen: ze zijn allemaal hoeren. En hij vraagt zichzelf, moet hij geen respect hebben voor de gelovigen? En antwoordt: "nee, ik vind het sukkels."

Tijdens het filmpje moeten de kinderen vaak lachen, omdat er veel grappig is. Als het om de eigen godsdienst gaat is het vaak plotseling stil. Een enkeling blijft door grinniken. Achteraf hebben we een gesprek. Mag je lachen, als het om andermans godsdienst gaat, terwijl je het niet leuk vindt dat er grappen over je eigen geloof worden gemaakt? Mag dit, wat Hans Teeuwen doet? Wat is er precies erg aan?

Kun je een opmerking die over jouw geloof gaat ook van je af laten glijden of moet je boos worden?

Wat is kwetsen? Hoe kunnen woorden pijnlijk zijn? Mogen mensen niet eerlijk dingen zeggen die jij niet wilt horen?

Ik zeg: "Als ik hoor dat Hans Teeuwen alle vrouwen voor hoer uitmaakt, vind ik het grappig. Ik voel me niet aangesproken. Ik weet wat mijn beroep is. Als ik weet dat het niet waar is, waarom zou ik dan gekwetst zijn?"
Is er verschil tussen opmerkingen over dat ik een hoer zou zijn, en opmerkingen over God of Allah? Zijn ze anders van aard?

De ene klas reageert heftig, geëmotioneerd. Ik hoor fluisteren "branden in de hel". En een jongen die stoer wil zijn, heeft het over "neerknallen". Het zijn juist niet de officieel Islamitische scholen waar dit soort reacties voorkomen.
De andere klas reageert vrij kalm. "We moeten blijven respecteren, ook als zij ons niet respecteren. Want dan win je", zegt een Moslima.
De leerkrachten vinden het, tot nu toe, allemaal een goed idee om de leerlingen te confronteren met dergelijke filmpjes: "Dit soort dingen gebeurt ook op straat. Het is juist goed om ze ermee te confronteren en erover te praten."

Dat vinden wij ook. Het is interessant om de heftige en ook de kalme reacties te zien. En ze te zien nadenken over een juiste houding ten opzichte van beledigingen.

PS

"Maar... moet je altijd respect hebben? Altijd? Ook als iemand een heel raar geloof zou hebben? Eentje met kaboutertjes, of nee, eentje die de Duivel aanbidt en waarvoor alle gelovigen iedere dag een mens zou moeten vermoorden? Wat dan, móét je per se respect hebben voor zo'n geloof?"

Hmmm... Nee, niet altijd dus, denken ze.

Wonder Why op de radio!

2011-05-08T15:29:00.000-07:00

Zondag 9 mei 2011 om half 11 's avonds werd op radio 5, door de Boeddhistische Omroep, een heel leuk programma uitgezonden over filosoferen met kinderen. WonderWhy werd hiervoor geïnterviewd en ook kinderen van groep 8 van de basisschool de Sint Jan in Amsterdam.

Luister het en je hoort kinderen praten over filosoferen en je hoort ons, Maaike Merckens en Sabine Wassenberg van WonderWhy, praten over het waarom en hoe van het filosoferen met kinderen.

Zie hier de inleidende tekst en luister het interview hier via MediaPlayer.

Wetenschapsfilosofie-lessenserie middelbare school

2011-05-01T09:12:00.000-07:00

Filosofe Sabine Wassenberg van WonderWhy heeft aan het Gymnasium Felisenum in Velsen-Zuid een speciale wetenschapsfilosofie lessenserie gegeven. Het was bedoeld voor klas 4 (middelbare school dus) en viel binnen het van ANW (Algemene NatuurWetenschappen).

Erg aan te raden voor alle middelbare scholen die voorbereidend onderwijs verzorgen voor een wetenschappelijke studie. Van groot belang is het dat leerlingen leren wat wetenschap precies is. Het zijn geen absolute zekerheden die op school worden voorgeschoteld. Wetenschappelijke kennis is een grote verzameling van de theorieën die momenteel voor waar worden aangenomen. Dat is nét iets anders dan waarheid.

Denk bijvoorbeeld aan de volgende vragen:
-Hoe weet je eigenlijk dat er zoiets is als zwaartekracht? Hoevaak moet je een appel loslaten en kijken of 'ie valt, om vast te stellen dat er zwaartekracht is? 1 keer? 100 keer? 3 keer?
-Wat is tijd eigenlijk? Bestaat tijd in ons hoofd of in de werkelijkheid?
-Wanneer is iets 'wetenschappelijk'?

Aan de hand van inspirerende filmpjes of opdrachten, bespreken we wetenschapsfilosofische issues, maken we kennis met kentheoretische kwesties en wetenschapgerelateerde ethische dilemma's. We bekijken wetenschap van een afstand.

Les 1 Wat is filosofie, wijsheid, waarheid, bewijs, wetenschap
Intro filosofie & Hoe bereikt wetenschap waarheid?
Welke wetenschappen zijn er allemaal, wat zijn de verschillen? Wat maakt wetenschap tot wetenschap. Wat is het verschil tussen denken en weten?

Les 2 Filosoferen over het leven en bio-ethiek
Is leven bijzonder? & over de grenzen aan het leven & ethiek
Filosoferen en discussiëren over 3 ethische dilemma's.

Les 3 Filosofie versus wetenschap
Hoe overlapt wetenschap met filosofie?
Film Agora over Hypatia, die een filosofe/wetenschapster was (370-410 na Chr.). Ooit was wetenschap en filosofie hetzelfde. Filosoferen over het verschil tussen wetenschap en filosofie: hoe verhouden zij zich tot elkaar? En over pioniers in de wetenschap, vergelijkbaar met Hypatia, die werd gestenigd.

Les 4 Wetenschap versus geloof, axioma’s
Is er verschil tussen een wetenschappelijke en religieuze axioma?
Wat zijn axioma's in verschillende wetenschappen? Hoe verschillen wetenschappelijke van religieuze axioma's?

Les 5 Kenbaarheid van de waarheid
Kunnen we alles weten?
Les over wetenschappelijke methodiek: de emprische cyclus, inductie en deductie. Verificatie en Falsificatie. Over paradigma-verschuivingen. Zelf syllogismen maken.

Les 6 Tijd in de natuurkunde
Wat is tijd?
N.a.v. filmpje over theorie van Julian Barbour die vandaag de dag beweert dat tijd iets secundairs is (afgeleid van beweging) en niet ECHT bestaat, vragen we ons af of hij gelijk heeft. Ook de filosoof Kant beweerde dat tijd bestaat in ons hoofd (als waarnemings-vorm) en niet in de wereld. Wat denken de leerlingen: wat is tijd?

Deze serie wordt gevolgd door lessen waarin leerlingen zelf presentaties geven. Ook essays kunnen een toetsmethode zijn. Een serie van minimaal 6 lessen, mogelijk een semester lang. Het past binnen het vak filosofie of ANW. Het is een ideale manier om leerlingen kennis te laten maken met filosofisch denken, toegepast op wetenschap. Onmisbaar eigenlijk voor iedere school die wetenschappelijke kennis probeert over te brengen.

Meer informatie en boekingen hier.

WonderWhy gaat filosoferen in Amsterdam-Zuid!

2011-05-01T08:28:00.000-07:00

Project “Polarisatie, burgerschap en sociaal vertrouwen”

In samenwerking met de Protestantse Diaconie, Arkade-Cilon, de Hogeschool van Amsterdam en De Academie van de Stad, gaat WonderWhy komend schooljaar (2011-12) filosoferen op basisscholen in Amsterdam Zuid. Dit keer wederom in het kader van burgerschap, toegespitst op anti-discriminatie in ruime zin. De thematiek behelst: bewustwording van de geschiedenis van Amsterdam Zuid tijdens WO II; homofobie, artikel 1 van de grondwet, gelijkheid van man en vrouw, tegengaan van discriminatie en bevordering van sociaal vertrouwen.

In de projectplannen staat nog eens uitgelegd waarom de filosofische dialoog bij uitstek de manier is om zulk soort thema's in het onderwijs vorm te geven. Erg mooi uitgedrukt door Joke Jongejans van de Protestantse Diaconie:

Wat is filosoferen? Deze vraag is al een filosofische vraag, het is geen kennis over feiten. Als de vraag aan kinderen wordt gesteld geven ze verschillende antwoorden. Volgens de een is het nadenken,volgens de ander is het nadenken over het leven en weer een ander heeft het over meningen zeggen.Een vraag die je kunt onderzoeken door erover na te denken, zonder dat je eerst feiten hoeft te verzamelen is een filosofische vraag. Filosofen noemen deze hogere orde vragen. Hogere orde vragen onderzoek je door het voeren van een dialoog. Het is een onderzoek naar de betekenis van begrippen, verschillende mensbeelden, opvattingen over de werkelijkheid en naar morele oordelen.

Een dialoog is dus geen discussie en geen debat. Het is een onderzoekgesprek aan de hand van vragen en antwoorden. In een discussie wil je de ander overtuigen van je eigen mening. Een dialoog is gezamenlijk nadenken. Een dialoog is anders dan een kringgesprek. Daarin vindt wel veel uitwisseling plaats, maar het is geen onderzoeksgesprek.

Waarom zouden we dialogen met kinderen voeren? Wat is het belang ervan? Deskundigen vinden dat kinderen democratie leren door te filosoferen. Dialoog voeren met behulp van het filosoferen met kinderen levert een bijdrage aan de democratische burgerschapsvorming. De basis van de democratie wordt gevormd door mensen die met elkaar ideeën en ervaringen uitwisselen in een gesprek, met erkenning van de verschillen en het recht om te zijn wie je wilt zijn (autonomie). Door een dialoog worden de deelnemers uitgedaagd om zowel hun eigen standpunten als die van anderen te onderzoeken. Het vermogen om in dialoog te kunnen gaan is een voorwaarde om geweldloos met elkaar te kunnen samen leven. Naast goed kunnen debatteren is het beheersen van dialoogvaardigheden een voorwaarde voor burgerschap. Volgens ons is het belangrijkste is dat ze zelfstandig leren nadenken.

WonderWhy staat hier vierkant achter.

Filosofische vragen

2011-04-09T11:12:00.001-07:00

Zijn we allemaal gelijk? Wat is een goede relatie? Kun je de baas over iemand zijn? Wat is sterker, de wind of de zon? Ben jij de eigenaar van je schaduw? Als een ander zaadje nu het eitje had bevrucht waar jij uit kwam, was je dan nog dezelfde? Is het belangrijk om veel geld te verdienen? Moet je altijd eerlijk zijn? Is armoede oneerlijk? Wat is werk? Wanneer is iets waar? Wat is vriendschap? Bestaan er slechte mensen? Wat is een regel? Wat is een baas? Wat is liefde? Wie ben jij? Moet je zelf je echtgenoot kunnen uitkiezen? Hoeveel keer mag je achter elkaar trouwen? Moet je méér respect hebben voor ouderen? Kun je verliefd worden op een robot? Waar was je voor je geboorte? Wat is gevoel? Moet je iets nuttigs doen met je leven? Is er maar één ware? Hebben dieren ook gevoel? Mag je dieren slachten om ze op te eten? Wie ben ik? Kan een robot denken? Wat is een paard precies? Heeft het leven zin? Is “ik lieg altijd” waar? Zouden mensen zich goed gedragen als er geen regels waren? Ben je verplicht om te werken? Welke rol speelt uiterlijk in liefde? Zijn mannen en vrouwen gelijk? Als mijn hersenen in jouw lichaam zouden zitten, ben ik het dan, of jij? Wat zijn de ingrediënten voor geluk? Kun je bewijzen of God bestaat? Wat is een goede reden om te liegen? Hoe weet je zeker of iets waar is? Wat is meer waard: een varken of tien eendjes? Als dieren geluid maken, hebben zij dan ook een taal? Kunnen dieren denken? Als je trouwt met iemand, mag je dan ook weer scheiden? Wanneer mag je een belofte breken? Is jouw mening altijd waar? Kun je in het verkeerde lichaam (jongen/meisje) geboren zijn? Als de meerderheid gelooft dat een slechte dictator een goed man is, mag hij dan aan de macht komen? Met hoeveel mensen mag je tegelijkertijd trouwen? Mag je iemand beledigen? Wat is belangrijker: eerlijkheid of niemand kwetsen? Waarom hebben we kleren aan? Als de juf je vraagt om iets te doen waar je geen zin in hebt, moet je het dan toch doen? Kun je van iemand houden die nog niet geboren is? Zijn ouders heilig? Waarom mis je iemand als diegene weg is? Wie is de baas van het heelal? Waar komen ‘goed’ en ‘kwaad’ vandaan? Moet je je schamen in je blootje? Hoe bepalen we of een schilderij of een muziekstuk ‘mooi’ is? Waarom is fantasie niet echt? Wat kan ik weten? Wat mag ik hopen? Wat kan ik verwachten van een vriend? Wat kan ik verwachten van mijn liefdespartner? Is technologische vooruitgang goed of slecht? Is liefde belangrijk in een huwelijk of kun je ook om andere redenen trouwen? Wat is er aan het eind van het heelal? Wat is het niets? Verwijzen alle woorden naar iets in de wereld? Bestaat oneindigheid? Waarom zijn mensen aardig tegen elkaar? Wat betekent ‘normaal’? Is er verschil tussen jongens en meisjes? Wat betekent ‘trouw zijn’? Is het belangrijk om verliefd te zijn voordat je gaat trouwen? Hoort liefde bij seks? Hoort seks bij liefde? Is het normaal om homo te zijn? Is het belangrijk om mooi te zijn? Kun je van jezelf houden? Is seks op televisie verkeerd? Waarom zouden mensen seks hebben? Is het de bedoeling om later kinderen te krijgen? Is een verkrachter een slecht mens? Waarom mag een volwassene niet met kinderen jonger dan achttien vrijen? Mag je vrijen voordat je trouwt? Hoe leer je wat het verschil is tussen mooi en lelijk? Brengt schoonheid geluk? Als je per ongeluk iets verkeerd doet, ben je dan schuldig? Wat maakt een spelletje een spelletje? Gelden er in de klas andere regels dan op straat? Waar was je voor je geboorte? Is ‘meer’ altijd beter? Is iemand met meer geld belangrijker dan iemand met weinig geld? Is Obama belangrijker dan een vuilnisman? Heeft de koningin meer recht op goede zorg in het ziekenhuis dan een burger? Zou het leuk zijn om prins(es) te zijn? Moeten we voorzichtig zijn met de natuur? Wat is verliefdheid? Heeft een vlieg gevoel? Kunnen planten voelen? Is het soms goed om geweld te gebruiken? Is het mogelijk om alles te weten?

Voorbeeldles 1: Respect

2011-04-08T08:24:00.000-07:00

Respect. Iedereen heeft het erover, maar eigenlijk is het niet duidelijk wat het is. Is het een gevoel of is het en houding? En is het verplicht om respect te hebben, of is het vrijwillig? Heb je het voor iedereen, of alleen als iemand het in jouw ogen verdiend heeft, of als iemand op je lijkt? Word je met respect geboren of is het aangeleerd?

In deze les gaan we de achtergrond onderzoeken van het begrip respect, dat we zoveel en zo onnadenkend gebruiken. Hiermee springen we precies in, op het punt van sociale interactie met de omgeving. Respect speelt een rol in de omgang met andere kinderen in de klas (wordt er gepest of niet?), met volwassenen, met de buurman, autoriteiten, en de onbekende persoon in de straat.

Filosofische vraag: moet je respect hebben voor iedereen?

Filmpjes:

Bespreek de vraag:-Wat betekent, uitgaand van deze drie filmpjes “respectvol met elkaar omgaan”eigenlijk?

De leerlingen werken vervolgens in groepjes aan een opdracht, waarbij ze samen hun houding ten aanzien van een onderstaande stellingen over respect bepalen. Een woordvoeder van elk groepje vertelt vervolgens welke stelling ze het moeilijkst, makkelijkst of opmerkelijkst vonden en waarom. Daarna discussiëren we klassikaal over een gekozen stelling.

Ik respecteer alleen mensen die mij respecteren.

Voor misdadigers hoef je geen respect te hebben.

Oudere mensen hebben meer recht op respect dan jonge mensen.

Anderen niet respecteren is onbeleefd.

Als je iemand pest, betekent het dat je geen respect hebt voor diegene.

Godsdienstige overtuigingen (alles wat er bij iemands geloof hoort) moet je altijd respecteren.

Als je iemand respecteert zeg je eerlijk wat je denkt, ook als dat pijnlijk of moeilijk is.

We sluiten af met de vraag:
-Moet je (dus) wel of niet respect hebben voor iedereen?

Voorbeeldles 2: Cultuur

2011-04-08T08:12:00.000-07:00

Kies je zelf je cultuur?

Ieder mens is doordrenkt van zijn of haar eigen cultuur, en kan daar moeilijk van een afstandje naar kijken. Het is als het ware een soort bril waarmee je de wereld bekijkt. Wanneer je na wil denken over je eigen identiteit is het essentieel om goed voor jezelf duidelijk te hebben uit welke cultuur je komt, in welke buurt je opgroeit, in welk gezin en welke waarden voor jou dominant zijn.

Bijvoorbeeld een Turkse Nederlander: uit welke cultuur kom je dan? Een Turkse, een Nederlandse, een Turks-Nederlandse of een Amsterdamse? Een Fries die in Amsterdam komt wonen, deelt hij zijn culturele achtergrond met de Amsterdamse Amsterdammer? Misschien heeft een Turkse Amsterdammer nog meer gemeen met een Amsterdamse Amsterdammer dan een Friese Amsterdammer.Wat is de impact van een cultuur in je leven? En is dat een vaststaand gegeven of veranderlijk? Kun je eigenlijk als je in Nederland geboren bent wel beweren dat je je Turk voelt? Waar bestaat een cultuur uit?

Het doel van deze les is om sterker op je netvlies te krijgen welke culturele waarden voor jou belangrijk zijn, om daarmee je identiteit te versterken. En tegelijkertijd het element cultuur los te weken van die identiteit, in de reflectie, en daarmee tolerantie te kweken voor andermans culturele achtergrond. Immers, in Nederland wordt in ieder geval de Nederlandse cultuur gedeeld, in Europa de Europese, en ga zo maar door. Er zijn niet alleen verschillen maar ook overeenkomsten; ook die gaan we proberen te vinden.

Filosofische vraag: kies je zelf je cultuur?

Gesprek:
-Wat is cultuur? (Laat opzoeken in woordenboek) Wat hoort daar allemaal bij? Laat de kinderen zelf antwoorden. Maak een lijst van dingen die bij cultuur horen op het bord. Doe zelf suggesties alleen als ze er niet uitkomen.
-Kun je eraan ontkomen; kun je ook géén cultuur hebben?

Opdracht:
Projecteer deze lijst van mogelijke 'waarden' (leg uit) op het digibord, of deel ze uit. "Waarden" spelen ook een rol in cultuur. Laat de leerlingen een keuze maken welke bij henzelf hoort, wat zij zelf belangrijk vinden.

andere wang toekeren (heb je vijand lief)
muziek = belangrijk
familie gaat boven alles
geld verdienen is het belangrijkste dat er is
buren helpen
roddelen mag
niet stelen
passie voelen
eerlijkheid
trouwen gaat boven samenwonen
tolerantie voor iedereen
tolerantie voor alleen de eigen groep/cultuur
individuele keuzevrijheid (kind mag zelf bijv vrienden, studie, partner en geloof kiezen)
uithuwelijking
steentje bijdragen aan de maatschappij zonder ervoor betaald te worden
goed presteren op school en in de maatschappij
geluk is belangrijker dan status
geluk is belangrijker dan dure spullen
helpen van mensen in nood, ook die je niet kent
familieleden financieel ondersteunen
als oma niet meer voor zichzelf kan zorgen, moet ze naar een bejaardentehuis
als opa niet meer voor zichzelf kan zorgen, gaat hij bij mijn ouders wonen
doe maar gewoon dan doe je al gek genoeg, normaal zijn is beter dan anders
iedereen moet zichzelf kunnen ontplooien, bijzonder zijn is beter dan gewoon
op je eigen benen kunnen staan, onafhankelijk van je familie
eert uw vader en uw moeder
voor wat hoort wat
eerlijk zullen we alles delen
voor niks gaat de zon op
we betalen alle rekeningen fifty fifty
als ik iets voel dan mag ik dat gewoon uiten of zeggen
gevoelens verberg ik zodat niemand er iets van merkt
… (vul aan wat je mist)
…

Vragen voor filosofisch gesprek:

-heb je die waarden van je ouders of school geleerd of zelf bedacht?

-kijk naar het lijstje van dingen die bij jou horen. Stel dat je in een boerenfamilie in Twente was geboren, zouden dan nog steeds dezelfde dingen bij je horen?
-zijn deze dingen van jezelf of van je cultuur?
-zijn er elementen in de cultuur waarin je opgroeit waarmee je het niet eens bent?
-zou je later toch nog kunnen zeggen: die horen niet langer bij mij?

Filmpje: Turk proeft Nederlandse cultuur

-Wat hoort er allemaal bij de Nederlandse cultuur? Maar een lijst op het bord.
-Als je een dubbele nationaliteit hebt, heb je dan ook twee culturen? Zo ja, kun je precies aangeven wat bijvoorbeeld Turks is en wat Nederlands?
-Bestaat er ook een Amsterdamse cultuur? Wat hoort daarbij?

Voorbeeldles 3: Homoseksualiteit

2011-04-08T08:01:00.000-07:00

Achtergrond:

In deze leeftijdsgroep 11-12 is groepsvorming belangrijk en ook speelt uitsluiting een rol. Het gebruik van ‘homo’ als scheldwoord geeft aan dat kinderen (nog) geen begrip hebben voor het fenomeen homoseksualiteit. Kinderen leren vaak het scheldwoord ‘homo’ voordat ze weten wat het begrip inhoudt.

Maar zelfs als ze wel leren wat homoseksualiteit inhoudt, dan nog, wellicht parallel aan de volwassen meningen over homo, staan ze vaak afwijzend tegenover het fenomeen. Het is anders en dus gek.

De afwijzende houding ten opzichte van homofilie wordt vaak ingegeven door religieuze achtergronden. Hoe orthodoxer, hoe afwijzender. En dan maakt het niet veel uit om welke godsdienst het gaat. Islam, Jodendom en Christendom hebben hierover een vergelijkbaar standpunt. Liberalere gelovigen sluiten zich aan bij de politiek correctere mening dat homofilie een heel normaal verschijnsel is.

Ook culturele achtergronden (dus los van religie) kunnen bepalend zijn in de houding ten opzichte van homo’s. Opvallend genoeg werd bij de oude Grieken de liefde tussen mannen juist als ideaal bejubeld. Hierover lees je meer in het algemene stuk over liefde, in de inleiding bij deze map.

Tegenwoordig bestaat er in onze samenleving een debat over de vraag of homofilie genetisch is bepaald. ‘Is het aangeboren of aangeleerd?’ is dan de vraag. Hoe het ook zij, genetisch of aangeleerd, voor elke homo en lesbie is het een worsteling om uit de kast te komen, als ze dat überhaupt al durven. Dit is een sterk argument dat het onwaarschijnlijk is dat het je eigen keuze zou zijn voor deze niet geringe hoeveelheid moeilijkheden, die je dan te wachten staat.

Vooral bij dit onderwerp, dat maatschappelijk iets zwaarder beladen is, vinden wij een open en niet veroordelende houding van groot belang. Dit betekent niet dat je per se tolerantie moet prediken, als docent. Ook tolerantie verkondigen is geen open houding.

Dit gesprek zal op verschillende scholen in Nederland verschillende kanten uitgaan. Uiteraard mogen (bijvoorbeeld orthodoxe) kinderen eerlijk voor hun anti-homo mening uitkomen. Wel zullen zij onderzoek moeten verrichten naar de argumenten achter hun mening.
Aan de andere kant moet op religieuze scholen of bij docenten die zelf afwijzend tegenover homofilie staan er ook ruimte zijn voor vrijzinnige uitlatingen. Hier geldt hetzelfde: een openheid in het filosofische onderzoek.

Het streven in deze les is het naar boven halen van de nuance in de soms emotionele meningen.

De les:

Je kunt de les beginnen met een filmpje of liedje ter inleiding van het thema.
In dit filmpje is een meisje in gesprek met een homo-paar over homo-zijn:

Je kunt ook dit lied laten horen en eventueel de tekst laten meelezen:

Vragen voor het filosofische gesprek:

· Is het gek als je op hetzelfde geslacht valt?

· Vind je het erg als je beste vriend/vriendin homo/lesbie blijkt te zijn? Hoe zou je reageren?

· Kun je op allebei de geslachten vallen?

· Denk je dat homofilie is aangeboren? (Of aangeleerd?)

· Als je het nou niet leuk vindt om zelf homo te zijn, kun je er dan iets aan doen, denk je?

· Vind je dat homo’s met elkaar zouden moeten kunnen trouwen?

Deze les is te vinden in de lesmethode Kinderen en... Liefde, relaties en seksualiteit (methode: filosoferen met kinderen) te bestellen bij uitgeverij Kwintessens. Hierin vind je eerst een uitgebreide handleiding voor hoe je dat doet, dat filosoferen met kinderen. Vervolgens zijn er voor 4 leeftijdsgroepen (groep1-2-, groep 3-4, groep 5-6 en groep 7-8) lessen uitgewerkt die een docent in de klas kan doen. Een les bestaat uit inspirerend materiaal, vragen voor het filosofische gesprek en soms een oefening of spel.

Vorming in onderwijs wéér in het nieuws

2011-04-08T07:17:00.000-07:00

Het onderwijs staat onder grote druk. Kinderen moeten van alles kunnen en kennen, en de docent dient een en ander over te brengen binnen korte tijd. "Het beleid" bepaalt wat er belangrijk is en wat niet. En wie weet gaan er zo wel eens wat belangrijke oude waarden verloren.

Zo denkt in elk geval hoogleraar Graham Lock, desgevraagd in een artikel in Trouw. Gezapige koeien worden de kinderen, volgens hem, als hun creativiteit niet voldoende gestimuleerd wordt. Dat is nu totaal niet het geval, nu literatuur en poëzie bijvoorbeeld erg op de achtergrond raakt.
In het artikel wordt Aristoteles aangehaald:
"Maar in die situatie gaat iets van grote waarde verloren: de vrije geest. Aristoteles stelt dat de mens het moeilijkste moet doen dat er bestaat: nadenken over filosofische vragen en zich geestelijk ontwikkelen. Want juist het bezit van de geest en de verbeelding maakt de mens uniek en onderscheidt hem van het dier. In een samenleving waarin mensen gezapige koeien zijn geworden, is dat onderscheid verdwenen."

WonderWhy wil geen kind of docent beledigen met een vergelijking met koeien, maar is het zeker eens met het belang van de ruimte voor kritisch en creatief denken in het onderwijs. Door te filosoferen wordt dit bij uitstek geoefend.

Bovendien, en dat wordt ook nog eens benadrukt in een ander artikel in Trouw vandaag, worden kinderen intelligenter door te filosoferen. De schrijver van het artikel gaat hiermee in tegen Bert Keizer, die meent dat filosofie an sich nogal nutteloos is. Hij haalt een Schots onderzoek aan, waarnaar elders in deze blog uiteraard ook vol trots is gerefereerd. Het onderzoek toont aan dat kinderen die vanaf hun 4e filosofie op school hadden, een aantoonbaar hoger IQ hadden dan een controlegroep. Dan kun je alleen dus beter wel vroeg beginnen!

Heeft het zin?

2011-04-04T09:18:00.000-07:00

Filosoferen met kinderen? Al dat nadenken en praten, is dat niet te theoretisch? Heeft dat wel nut, in de praktijk?
Als we filosoferen over respect en gelijkheid, betekent dat dan ook dat de kinderen in het echte leven zich ook anders gedragen?

Immers, in de wetenschap is aangetoond dat beslissingen al genomen zijn voordat we ons ervan bewust werden. Op onbewust niveau is al door het brein de opdracht gegeven om iets te doen, voordat we het ons zelf beseffen dat we het willen gaan doen?
Heeft al dat praten dan wel zin??

JA.

Laatst stond in het NRC een interessant artikel over wetenschappelijk onderzoek, met de titel "Wie ergens goed over nadenkt, gedraagt zich anders dan wie dat niet doet."

Blijkbaar heeft vooraf nadenken wel degelijk zin, want door na te denken en zelf oordelen op te slaan in het brein, is de weg geplaveid voor de (onbewuste) keuzes voor later. Nadenken bepaalt natuurlijk wel wie je bent, waar je voor staat, waar je in gelooft. Welke waarden je belangrijk vindt, zal een rol spelen in de keuzes die je maakt en in je gedrag. Het klinkt vanzelfsprekend, maar het moet toch maar even wetenschappelijk vastgesteld worden. Bij deze.

Dus: filosoferen is niet abstract of theoretisch, maar beïnvloedt heel concreet het gedrag van kinderen.

Testimonial van beleidsadviseur stadsdeel

2011-04-04T09:00:00.000-07:00

Graag posten wij de letterlijke woorden van een beleidsadviseuse van het voormalige stadsdeel de Baarsjes:

Een artikel in het NRC, een telefoontje, paar steekwoorden en het maatwerkprogramma 'Filosoferen met kinderen, samenleven doe je zo' is geboren. Maaike Merckens Bekkers en Sabine Wassenberg hebben niet veel nodig om hun gedachten te laten varen en iets moois in elkaar te zetten. Vragen stellen is de basis van hun programma en zo pakken ze ook een opdracht aan. 'Wat bedoel je met burgerschap, wat leeft er bij de kinderen in De Baarsjes, hoe kent het stadsdeel de scholen, hoe reagereren kinderen op het huidige politieke klimaat en wat wil je met een burgerschapsprogramma bereiken?'

Oud-stadsdeel De Baarsjes had in hun lokaal onderwijsbeleid ruimte voor de invulling van een burgerschapsprogramma. Maaike en Sabine hebben dat vertaald in een lessenserie. Aan de hand van socratische gespreksvoering wordt met behulp van het vrije denken een aantal onderwerpen uitgediept. Filosoferen met kinderen is een activiteit die bijdraagt aan de ontwikkeling van het zelfstandig denken en de eigenwaarde van een kind. Een evaluatieronde langs de scholen heeft laten zien dat docent(en) en leerlingen erg tevreden waren.

Marieke van den Broek

beleidsadviseur onderwijs De Baarsjes

WonderWhy op Linked In

2011-04-01T10:32:00.000-07:00

Wij zitten op Linked In!

Kijk hier voor het profiel van Maaike Merckens Bekkers, en hier voor Sabine Wassenberg.
We connecten graag.

WonderWhy

Vorming

2011-04-01T10:29:00.000-07:00

De Eerste Kamer heeft advies gevraagd aan de Onderwijsraad. Wat staat op de agenda? De vorming van kinderen. En terecht natuurlijk. Persoonlijkheidsvorming, morele vorming, werd het ooit nog door de Kerk in het onderwijs gegoten en nu niet meer? Hoe dan ook, we mogen het niet vergeten. Want de kinderen van nu maken de maatschappij van later, dus ze kunnen maar beter het hart op de juiste plaats hebben zitten. En dat gaat niet helemaal automatisch....
Dit was nieuws van kortgeleden.

WonderWhy sluit zich hier volledig bij aan. Bovendien hebben wij ook de bescheiden mening dat Filosoferen met Kinderen over Identiteit voor een dergelijk doeleinde een ideale methode is. Natuurlijk zal ook gewoon in het dagelijkse onderwijs aandacht besteed moeten worden aan vorming, maar een grondige reflectie op de eigen identiteit en persoonlijke waarden, vormt een mooie basis hiervoor.

Behalve filosoferen over de identiteit van de kinderen zelf, kun je ook toespitsen op morele vorming. Schotel kinderen maar ethische dilemma's voor, en laat ze denken, denken, denken. Hersens kraken, en bedenken waarom zij in díe situatie verontwaardigd zijn, waarom zij voor of juist tegen genetische modificatie of klonen zijn en waarom zij het 'niet willen kwetsen' boven 'de waarheid vertellen' verheffen. Wat zijn de normen en waarden van de kinderen zelf? Laat ze het maar bedenken!

Op LinkedIn voert Sabine een gesprek binnen de groep Burgerschapsvorming over de burgerschapsvorming in het onderwijs. Lees hier mee.

Filosoferen over Identiteit in Amsterdam West

2011-03-15T05:56:00.000-07:00

Goed nieuws voor alle basisscholen in Amsterdam West (Binnen de Ring)!
En wij vinden het zelf natuurlijk ook heel erg leuk.

Het stadsdeel AWBR heeft besloten om voor ALLE basisscholen aan groep 8 de lessenserie Filosoferen met Kinderen over Identiteit aan te bieden. Dit programma gaat over identiteit, cultuur, geloof, meningen, waarheid, wetenschap, respect, gelijkheid en nog veel meer. Kinderen filosoferen zélf, en leren zo hun eigen mening te onderzoeken. Door dit te doen groeit het besef dat voor een mening een argument belangrijk is, maar ook dat iemand anders voor zíjn mening net zo goed een goed argument kan hebben. Hoe weet je nou wie er gelijk heeft?

Dit programma wordt aangeboden in het kader van het verplichte thema burgerschap. Iedere school moet aan dit thema aandacht besteden en dit programma is een goede manier om dat te doen.

Wij (Wonder Why) zullen vanaf heden scholen gaan benaderen om nog dit schooljaar en volgend schooljaar het programma in te kunnen plannen. U kunt ons ook benaderen voor meer info of om alvast in te plannen.

Tot in de klas!

Verwondering op Ted X Amsterdam

2011-03-12T10:17:00.000-08:00

2 maart 2011 was er een Ted X Amsterdam. Ted is hiervan de oorspronkelijke variant.Technologoy, Education Design. Ted moet je kennen, en als dat niet zo is, dan moet je snel eens gaan kijken online. De meest boeiende presentaties van de meest boeiende mensen. Wetenschappers, kunstenaars, mensen uit het onderwijs, het zakenleven, filosofen, mensen met een missie, mensen met een goed idee, mensen met een passie.

De filmpjes worden op een conferentie opgenomen en vervolgens online vertoond. Het lijkt wel alsof ze de opdracht hebben gekregen: zeg geen "eh" en zorg dat iedere seconde boeiend is. Want dat is het resultaat.

Enfin, het Ted-idee wordt nu overal ter wereld gefranchised, oftewel: opgezet volgens hetzelfde idee, maar dan met een x-je erachter en de plaatsnaam. Ze zijn nu bijna overal ter wereld. Ted X Amsterdam afgelopen 2 maart bestond grotendeels uit live-streams vanuit een conferentie in Amerika. En in de pauzes mochten de locals het podium nemen. Soms 10 minuten, soms 3. En een fantastisch muzikaal programma tussendoor.

Ondergetekende greep ook een kans. Het thema was "to wonder..., and to ponder". Is dat even toevallig: ons bedrijfje heet WonderWhy!

Ik vertelde in 3 minuten het volgende verhaal:

Laatst was ik in de klas, een groep 6, en we hadden het over waar je was vóór je geboorte. "Nou dan was je een zaadje, en een eitje!" Okee. "En daarvoor was je weer het zaadje en eitje van de opa en oma..." etc etc. De fantasie werd behoorlijk geprikkeld: waar waren we eigenlijk? Was ik in tweeën gesplitst. Of was ik gewoon helemaal nergens?

Plotseling staat een meisje op, haast in slow motion, en ze begint te praten. "Eigenlijk.... is het heel gek. Dat je eerst gewoon niet bestaat. En dat er dan een zaadje en een eitje samenkomen, en dat je dan begint te groeien en groeien. En dat je dan gewoon..... vórm krijgt!" Ze raakt langzaam haar neus en wangen aan.

Dat is pure verwondering. Verwondering is het moment dat je even niet opgaat in de dagelijkse betekenissen van de dingen. Datgene wat je ziet of denkt, is ineens vreemd. Je hebt je vervreemd, en ziet het van een afstandje. Die afstand is goed, om het mogelijk te maken om erover te gaan nadenken. Zoals de filosoof Plato al zei: "Alle wijsbegeerte begint bij de verwondering."
First you wonder then you ponder.

En hoe zonde is het dan eigenlijk, als je bedenkt, dat ouders en juffen en meesters zo vaak reageren op de verwonderde vragen van kinderen met een: "Dat is nou eenmaal zo" of zelfs "Doe niet zo gek". De verwondering wordt doodgeslagen. Nee, het is niet handig voor de les rekenen, als een kind zich afvraagt hoe 1+1=2 bedacht is. En het is ook niet handig als je kind te laat komt voor paardrijles, en zich intussen afvraagt waarom we op paarden mogen rijden. Bovendien heeft een ouder de antwoorden zelf ook niet, en dus is het niet gek dat ze maar gewoon zeggen "dat is nou eenmaal zo".

Maar ik ben van mening dat we de natuurlijke verwondering van kinderen nooit mogen ontmoedigen, of afleren, maar juist ruimte moeten geven hieraan. Zeg maar gewoon: "Wat een goeie vraag stel je daar. Wat denk je zelf?" Zo kunnen kinderen zelf gaan leren vragen stellen, nadenken, filosoferen. Hoe moeten kinderen anders ooit zelf wijsheid gaan zoeken als ze wat ouder zijn? Laat staan wijsheid vinden?

tekening

2011-03-12T09:48:00.000-08:00

Nee, natuurlijk is het niet de bedoeling dat er wordt getekend tijdens het filosoferen. Maar soms helpt het om juist beter te kunnen luisteren. Of dat voor dit meisje ook het geval was weet ik niet zeker, maar ze maakte een tekening waardoor ik niet boos kon worden.

Gedicht over filosofie

2011-03-03T14:31:00.000-08:00

Filosofie is denken tot je kop uit elkaar knalt

Filosofie is denken tot je erbij neervalt

Filosofie is denken over het iets

En filosofie is denken over het niets

Filosofie is één grote vraag

Filosofie is heel erg vaag

Emma Karlos, groep 8, Meidoorn, Amsterdam

PAROOL: ARCHIEF

2011-02-02T05:16:00.000-08:00

Amsterdam, woensdag 4 maart 2009

Groep 8 buigt zich over levensvraagstukken

MALIKA SEVIL

In De Baarsjes storten zes basisscholen zich zes weken op filosofie.
De islamitische school As Siddieq is een van de deelnemers. 'Zijn we
allemaal gelijk?'

Dinsdagochtend 9.08 uur. In het klaslokaal bij groep 8 van de
islamitische basisschool As Siddieq in de Van Riebeekstraat zitten
dertien jongetjes. Buiten miezert het. De kinderen hebben de slaap
nog in de ogen, maar dat weerhoudt 'socratisch' gespreksleider
Maaike Merckens er niet van om een ingewikkelde vraag de klas in
te slingeren: Wat is filosofie? Chihab zit onmiddellijk met zijn vinger
omhoog. "Je gedachten vooruit laten denken op levensvragen."

Tot vanochtend had hij nog nooit van filosofie gehoord, maar de Van
Dale bood uitkomst. "We hebben net nog gekeken wat het betekent."

Gisteren is op de As Siddieq en nog vijf andere basisscholen in De
Baarsjes het project Samenleven doe je zo/filosoferen met kinderen
begonnen. Het stadsdeel heeft tien basisscholen in De Baarsjes
gevraagd naar hun ideeën hoe thema's als 'burgerschap en veiligheid'
in de klas aan de orde kunnen komen. Het antwoord: filosofieles. Zes
weken lang worden verschillende thema's behandeld, zoals: 'Zijn we
allemaal gelijk?', 'Zijn we allemaal verplicht om te werken?', én -de
grote vraag die op deze ochtend centraal staat- 'Moet je het altijd
eens zijn met anderen?'. In de laatste bijeenkomst stellen de
kinderen een lijst met vragen op waarmee ze op straat interviews
gaan doen. De resultaten worden in een boek gebundeld.

Maar eerst dus de vraag of je een eigen mening mag hebben.
Soufyan: "Ja, maar je mag de mensen niet kwetsen."

Tegen de ramen hangen tekeningen met teksten als 'Stop met
discriminatie', aan de muur een leeswijzer voor begrijpend lezen en
aan een draad die dwars door de klas is gespannen, hangen
kleurplaten van moskeeën. De As Siddieq heeft banden met de
fundamentalistische Al Tawheedmoskee en dus een reputatie. De
school staat onder verscherpt toezicht van de Onderwijsinspectie, die
vorig jaar overigens blij verrast was door de veranderingen op
school. Zo zijn er nu voldoende bekwame leraren, zijn de klassen niet
te groot en is er een directiestatuut opgesteld. De school bood echter
nog geen lessen op het gebied van burgerschap en integratie, ook
een eis van de Onderwijsinspectie. Die filosofieles kwam dus als
geroepen.

Merckens: "Kennen jullie een land waar je geen eigen mening mag
hebben. "China," roept een jongen. Een ander: "Guinee-Bissau." Nog
een: "Marokko." Soufyan: Frankrijk." Waarom Frankrijk?, wil
Merckens weten. Soufyan: "Sarkozy luistert niet." Geert Wilders komt
nog even ter sprake, ook een man met een eigen mening immers.
"Hij zegt dat moslims het land uit moeten," zegt Chihab, "maar dat
kan helemaal niet." Chihab moet wel toegeven dat Wilders zich in
moslims verdiept. Hij trekt alleen heel verkeerde conclusies.

Na afloop van de les kijkt Merckens tevreden terug. "Ik was heel
benieuwd of de kinderen hier nou anders zouden reageren dan
elders. Ja dus. Ze zijn heel erg correct. Op andere scholen denk je
tijdens zo'n les nog wel eens: nou, nou. Dan vraag je je toch af: zijn
ze hier gedrild om zo te antwoorden? Maar nee, ook als je
doorvraagt, houden ze vol."

Filmpjes bij lesmethode Liefde, relaties en seksualiteit

2011-02-01T02:32:00.000-08:00

Voor onze lesmethode is op de website van uitgeverij Kwintessens allerlei inspirerend materiaal te vinden. Plaatjes, interactieve werkbladen, links naar liedjes en ook filmpjes. Kwintessens heeft zelf een paar filmpjes laten maken om bepaalde onderwerpen op een open en ietwat-taboedoorbrekende manier aan bod te laten komen. Super leerzaam voor kinderen.

Een ander gaat over het hebben van twee vaders. Lis vraagt aan haar oom en zijn vriend hoe het nu precies zit, dat zij homo zijn en een kindje hebben. Dit wordt gebruikt voor een les over homoseksualiteit. Docenten stellen dan de vragen: is homofilie aangeboren of aangeleerd? Kiest iemand er zelf voor om homo te worden? Als je beste vriend(in) homo blijkt te zijn, zou er dan iets veranderen?

Een ander filmpje gaat over de jongen Gabriel die aan ballet doet. Zijn vriend vraagt hem wat daar nou zo leuk aan is, of hij niet gepest wordt, en meer. We koppelen dit aan een les over identiteit. Kinderen worden zo aangezet tot nadenken over het durven te zijn wie ze willen zijn, pesten en jongensdingen versus meisjesdingen.

En tenslotte het onderwerp homofilie. In dit filmpje wordt wederom een chatgesprek gehouden, waardoor er goede vragen worden gesteld aan een "echt homopaar".

Het lesmateriaal vind je hier online... Dat is vooral bruikbaar samen met het lesboek, dat je hier kunt bestellen.

Testimonial van docent Cosmicus Montessori Lyceum

2011-01-26T08:04:00.000-08:00

Filosofie hoeft niet saai te zijn!

De aanpak van de lessen geeft leerlingen de ruimte om na te denken.

Rust, tijd en luisteren naar elkaar.

De leerlingen raken met elkaar op dynamische manier in gesprek over sterke thema’s als armoede, gelijkheid tussen mannen en vrouwen en gelukkig zijn.

Onderwerpen waar leerlingen graag over praten als ze goed geprikkeld worden en het gevoel krijgen dat hun gedachten er mogen zijn.

Voor de leerlingen zijn de lessen een aanwinst, de afwisseling tussen beelden en gedachten helpen de kinderen op weg in hun gesprekken.

Welke rechten heb je allemaal? In ieder geval het recht op filosofie!

Wij vinden dit nuttig voor alle kinderen.

Arne van Steenis

Docent

Cosmicus Montessori Lyceum

Lesboek Liefde, relaties en seksualiteit

2011-01-22T15:14:00.000-08:00

Het boek is uit! Het lesboek Kinderen en...Liefde, relaties en seksualiteit ligt nu bij uitgeverij Kwintessens klaar om besteld te worden. Geschreven door Maaike Merckens en Sabine Wassenberg van WonderWhy.

Docenten krijgen in deze lesmethode uitgelegd hoe zij met een Socratische houding (van niet-weten) onderwerpen kunnen bespreken rondom de thema's liefde, relaties en seksualiteit. Het is een aanvulling op het biologische verhaal over voortplanting.

Ieder onderwerp wordt op een open manier benaderd. "Waarom gaan we niet bloot naar school?" of "Kan een baby in de buik al denken?" voor de jongste klassen. "Wie bepaalt er wat mooi is?" en "Hoe weet je of je iemand op het internet kan vertrouwen?" En "hou je van jezelf, zoals je van een ander houdt?" of "Is homofilie aangeboren?" voor oudere kinderen. De thematiek gaat van bloot, schaamte, via knuffelen, geslachtsdelen, verliefd zijn, kinderen krijgen, vriendschap, schoonheidsidealen, internet, identiteit, naar grenzen stellen ("stop hou op!") en homofilie.

Er zitten verhaaltjes bij, opdrachten, spelletjes, filmpjes en werkvellen, maar bij alle thema's is het de bedoeling dat de docenten zelf filosofische groepsgesprekken houden met hun klas, zodat de onderwerpen bespreekbaar worden. De lesvorm 'filosoferen' dient ervoor om een open, niet moraliserende houding te creëren, waarin de kinderen zelf hun eigen mening kunnen ontdekken en zich eerlijk kunnen uiten, zonder dat er een goed of fout door de leraar wordt verkondigd. We bieden ook trainingen aan voor de docenten van scholen die het boek (voor alle leergangen) kopen, om ze vertrouwd te maken met deze gespreksvorm.

Soms gaat het in die training om het taboe-doorbrekende. Het leren om kinderen de ruimte geven om te praten over iets waarvan de docent zelf altijd heeft geleerd dat het taboe is. Dat is nogal een stap. Maar openheid hierover kan veel onheil in de toekomst voorkomen. Beter nu een omgeving waarbinnen de thema's rustig aan de orde komen, dan later ineens verkrampt over veilig vrijen beginnen.
De niet-normatieve houding kan ook inhoudelijk erg van belang zijn. Om een voorbeeld te geven: als een kind van mening is dat homoseksualiteit ongezond is, dan kan het beter zijn om niet tegen het kind in te gaan. Doet de docent dat wel, dan weet het kind alleen maar dat hij/zij hierover zich voortaan stil moet houden, en bijvoorbeeld dat zijn/haar ouders hierover anders denken dan de leraar. Het alternatief is doorvragen: Hoe zit dat dan? Wat is gezond? Wat is ongezond? Kan iemand er iets aan doen als hij/zij homo is? Is het dan juist wel of juist niet aangeboren? Stel je voor dat jij het zelf was, wat zou je dan doen?

Het boek is te bestellen via uitgeverij Kwintessens: klik hier.

Brief aan Geert Wilders

2010-11-22T05:07:00.000-08:00

Dit is een brief die leerlingen van een 1e klas gymnasium uit Rotterdam aan Geert Wilders hebben geschreven. Ze hebben gezamenlijk deze brief gemaakt in de filosofieles om op een constructieve manier uiting te geven aan hun gevoelens (van angst en boosheid). Vandaar dat U in de brief vragen en tips zult vinden en geen beledigingen of scheldwoorden. Wonder Why stuurt de brief als email naar Wilders, met de vraag of hij de brief zou willen beantwoorden en de kinderen eventueel geruststellen.

Rotterdam, 12 november 2010

Geachte meneer Wilders,

U komt erg discriminerend over, zeker voor de Moslims. Niet alle Moslims zijn slecht. U moet mensen niet zomaar beledigen, want u vindt het toch ook niet leuk als iemand u zou beledigen. Het is niet juist dat je mensen op een bepaalde manier behandelt om wie ze zijn, wat ze doen of waar ze in geloven, want dat maakt iedereen zelf wel uit. Wij vinden het niet kunnen dat u zo over anderen praat. Dat er misschien een paar Moslims niet netjes zijn, wilt niet zeggen dat iedereen zo is. Door U is het terroristische-aanslagen-alarm gestegen in Nederland en kunnen er onschuldige mensen door U getroffen worden, door terroristen. Nederland is door U in gevaar. Niet door meneer Balkenende, zoals U zei. We zijn erg teleurgesteld in U. U bent de leider van de PVV, dus vóór de vrijheid. U hoort juist te zeggen dat niemand mag discrimineren. Als dat zo was had U juist meer stemmen en meer zetels gehad.

Wij hebben een aantal vragen voor U:

Waarom discrimineert u Moslims? Waarom mag U Moslims niet?
Waarom behandelt U Moslims als tweederangs burgers?
Wilt u stoppen met discrimineren, ja of nee? Waarom wilt U juist dingen die in de Islam voorkomen bestrijden? Waarom bent U alleen tegen de Islam en niet tegen andere geloven? Wat zou U doen als iemand tegen U zo doet?

We hebben een aantal tips voor U:

U moet gewoon ophouden met de Moslims te discrimineren.
U hoeft niet altijd te laten merken dat U iemand haat, als U dat wel doet dan gaan mensen U ook haten. Stemmen verdien je niet met haat.
Wij vinden dat U moet gaan accepteren dat de Moslims niet gaan doen wat U ze beveelt zoals hoofddoeken, etc.
Als U Moslims haat, kan U er wel over denken, maar moet U er niets over zeggen.
Wij willen dat U zich meer met belangrijke zaken bezighoudt, bijvoorbeeld de crisis. Laat de Islam met rust en bestrijd iets anders, zoals misdaad en terrorisme.
U moet niet discrimineren want het is niet eerlijk tegenover mensen met een andere afkomst.
Wees aardiger!

Bedankt voor Uw aandacht.

Geschreven door: Osama Akmal, Dario, Nabil B., Beyza M., Dennis, Lara RV., Meijke H., Ajay, Almin K.

Filosoferen & Wereldburgerschap

2010-10-28T12:32:00.000-07:00

In november 2010 gaat Wonder Why starten op het Cosmicus Montessori Lyceum in Amsterdam voor alle drie eerste klassen HAVO/VWO.

De school is een zogenaamde Unesco-school...

Vier thema's staan op een dergelijke school centraal: Vrede en mensenrechten, burgerschap, intercultureel leren en duurzaamheid. Een UNESCO-school koppelt onderwijsprojecten over de thema's waar mogelijk aan speciale dagen /jaren van de UNESCO en van de Verenigde Naties, en onderhoudt contacten met leraren en leerlingen van andere UNESCO-scholen, in en buiten Nederland, waarbij andere culturen volop aan&dacht krijgen.

Wonder Why is gevraagd een project uit te voeren binnen het vak Wereldburgerschap. We gaan 6 lessen over verschillende millenniumdoelen filosoferen. "Waarom moeten mannen en vrouwen gelijk behandeld worden: ze zijn toch niet gelijk?" zal gespreksstof opleveren voor een les over de beoogde gelijkwaardigheid van mannen en vrouwen. "Ben jij verantwoordelijk voor troep in de wereld?" over het doel van een duurzaam milieu.

Op deze manier vormen leerlingen zelf een mening over de waarden die worden uitgedragen met de millenniumdoelen. Ze zullen niet simpelweg reproduceren wat de juf zegt over armoede en kindersterfte, maar zelf nadenken hoe zij de wereld zouden vormgeven, als dat hun taak zou zijn. Ze zullen reflecteren op hun eigen verantwoordelijkheid als wereldburger. En ze zullen grondig nadenken over dingen als eerlijke verdeling, gelijkheid, plichten en rechten, en lange termijn denken op globale schaal.

Naschoolse Activiteit Filosoferen

2010-10-13T15:48:00.000-07:00

Scholengemeenschap Nieuw Zuid in Rotterdam biedt als Naschoolse Activiteit aan de eerste klas gymnasium dit jaar het programma Wiseguys/girlz aan, van Wonder Why. 5 lessen filosoferen over van alles en nog wat.

Op vrijdagmiddag half vier komen de 9 leerlingen bijelkaar. De tweede les van de serie filosofeerden de leerlingen over de zin van het leven. Iedereen schreef op wat voor hen de zin van het leven is. Gelukkig zijn, een goeie baan, rijk worden (of misschien was dat toch niet zo belangrijk...), een mooie vrouw, gezonde kinderen, en naar de hemel gaan.. Grappig, als naar de hemel gaan de zin van het leven is, leef je dan eigenlijk voor de tijd na de dood?

En geluk, wat is geluk dan? Wanneer ben je gelukkig? We kijken een filmpje:

Gelukkig zijn is iets anders dan geluk hebben, zegt Beyza.

Kun je dan gelukkig zijn, terwijl je helemaal geen geluk hebt, maar bijvoorbeeld wel veel pech?

Ja, meent Dario, het hangt helemaal af van wat je in je hoofd hebt. Hoe je erover denkt.

De leerlingen komen op precies dezelfde wijsheid als bepaalde oude Griekse filosofen, de Stoïcijnen. Je hoeft dus geen oude man met een baard te zijn om te filosoferen! Kinderen kunnen het ook...

In tijdschrift JSW

2010-09-09T09:27:00.000-07:00

Het tijdschrift JSW, Jeugd in School en Wereld, een vakblad voor onderwijs, heeft in het nummer van mei 2010, een groot artikel geplaatst over het Burgerschapsproject. Klik op het plaatje om het artikel te lezen. Kom weer terug om deel 2 te lezen.
Deel 1:

Deel 2:

Documentaire over filosoferen op de basisschool

2010-09-09T09:19:00.000-07:00

Een mooi achtergrondverhaal over filosofie op de basisschool. Hoewel filosoferen op verschillende scholen in Nederland en andere landen steeds gebruikelijker wordt, is de Duitse deelstaat Mecklenburg Voorpommeren de enige plek waar filosofie op de basisschool verplicht is.

Zelfdenkzaamheid zou gestimuleerd moeten worden op de basisschool. Kinderen hoeven hun vraag- en denk-passie niet verliezen, doordat onderwijs nu eenmaal bestaat uit vakken met veel pasklare antwoorden. Rekenen, taal, aardrijkskunde... het gaat om feiten. Bij filosofie gaat het om vragen en argumenten. Filosoferen op de basisschool is daarom een vruchtbaar vak om kritisch te leren denken.

Zou Nederland niet ook hier voorop moeten lopen en het vak verplichten?

Klik hier voor de aflevering van Noorderlicht op de website van Holland Doc.

Radicalisering en vervreemding

2010-07-23T06:39:00.000-07:00

Polarisatie, integratie, vervreemding en radicalisering. In veel stadsdelen van Amsterdam en vele gemeenten in Nederland is het een hot topic geworden. Het is een onderwerp waarvoor actieplannen geschreven worden en projecten uitgevoerd.

Voor het Amsterdamse stadsdeel West zijn wij bezig met de ontwikkeling van projectplannen. Filosoferen met kinderen, jongeren of met volwassenen, is een zeer geschikte methode om mensen te laten nadenken over het eigen standpunt. Om te laten luisteren naar andermans standpunt. En om op een rustige manier (dus niet in de vorm van debat) de eigen aannames en argumenten te onderzoeken. Deze gespreksvorm van het samen filosoferen, de Socratische methode, zetten we nu 2 jaar in voor de behandeling van Burgerschapsthema's, en binnenkort rondom Radicalisering en Vervreemding-thematiek.

Onze bescheiden mening is dat alle stadsdelen en gemeenten deze lesvorm zouden kunnen overwegen om invulling te geven aan de post Integratie, Vervreemding, Polarisatie of Radicalisering.

Lesboek Seksualiteit

2010-07-23T06:32:00.000-07:00

Voor de educatieve uitgeverij Kwintessens zijn wij bezig met ons eerste lesboek. Het is een handleiding in het Filosoferen met Kinderen, en in dit geval gericht op het thema Seksualiteit, liefde en relaties.

Op veel scholen wordt met veel moeite een beetje seksuele voorlichting gegeven, en soms helemaal niet. Maar behalve het bloemetjes en bijtjes-verhaal zou het wenselijk zijn dat docenten op een ontspannen manier onderwerpen kunnen bespreken rondom de ontwikkelingsfase waarin kinderen zitten.

Onderwerpen als bloot-zijn, uiterlijk, homofilie en vriendschap worden voor verschillende leeftijden op een makkelijke manier gepresenteerd om er met kinderen over te kunnen filosoferen.

We bieden hierbij ook trainingen aan voor de docenten zelf. In 2011 zal dit lesboek verschijnen. Laat het ons weten als u op de hoogte gehouden wilt worden.

Stay tuned.

Mooiste citaten Baarsjes 2010

2010-07-23T06:11:00.000-07:00

In de Baarsjes werd in 2010 wederom over Burgerschap gefilosofeerd. Er werden weer mooie dingen gezegd. Hier een selectie:

Je denkt dat het waar is, maar het is niet waar. (De Roos)

Respect moet je verdienen! (As-Siddieq)

Als de wereld zou zijn zoals het vroeger was zou het beter zijn, want wij hebben de wereld vernietigd. Met auto’s, milieuvervuiling, met wapens, vermoordingen. (Sint Jan)

Kun je altijd liegen? Oh, krijgen we weer zo’n hersenkraker! (Meidoorn)

Is iedereen gelijk of is iedereen anders? Als je kijkt naar meningen dan is iedereen anders. Maar als je zegt ‘iedereen is een mens’, dan is iedereen gelijk. (De Roos)

Het komt erop neer dat niemand meer waard is dan die oude zwerver die op straat loopt, of die arme mensen in Afrika die helemaal niks hebben. Niemand is meer waard. (Admiraal de Ruyter)

Filosofie is onbeleefd! Omdat je steeds doorvraagt. (Meidoorn)

Eerst is het woord in je hersenen opgeslagen en dan pas komt het eruit. (As-Siddieq)

Eigenlijk is de wereld gewoon een kind. Het groeit op, wordt technisch, en dan vergaat het weer. En wij zijn in het tijdperk van vergaan. Met orkanen. En dan vergaat de wereld. (Sint Jan)

Zijn er ook mensen die geen leven hebben? Nee. Die tellen niet mee. (De Roos)

Juf, dat kan toch niet, een ‘beetje’ nadenken? (Corantijn)

Juffrouw, zij had het over Columbus, maar als er geen verleden was, was er ook geen toekomst. (Sint Jan)

Iedereen is gelijk, in zijn eigen vorm. (Admiraal de Ruyter)

En als je denkt “ik ga even niet denken”, dan denk je dus dat je niet denkt. Maar dan denk je dus wel, want je denkt dat je niet denkt! (Corantijn)

Stel je voor, iemand heeft minder kans om een hoog advies te halen. Maar dat betekent niet dat diegene dan lager is. (Corantijn)

Vrijwilligerswerk is beter dan werken voor geld. Want vrijwilligerswerk komt rechtstreeks uit je hart. (As-Siddieq)

Hoe kun je nou over je eigen geest nadenken als jij het zelf bent? Dat is ingewikkeld! (Corantijn)

Je kunt nooit weten of jouw geloof beter is, want je weet nooit of het echt waar is. (Admiraal de Ruyter)

Als je goed kijkt, besta je uit natuur. Je bestaat niet uit metaal. Dus je moet blijven bij de natuur. (Sint Jan)

...Omdat je eerst gewoon wat zegt, en dan krijg je de vraag “waarom?” en dan ga je hem doordenken. En dan ga je anders denken. (Meidoorn)

-----
“Wijsheid is de kunst per ongeluk de waarheid te zeggen."
Tim Krabbé (1943-)

Boekjes met filosofische teksten van kinderen

2010-07-21T06:55:00.000-07:00

In de vele lessen zeggen de leerlingen vaak de mooiste dingen. We maakten ook dit jaar per school een speciaal boekje voor de kinderen om mee naar huis te nemen. Hun eigen tekst gedrukt in een echt boek! Aangevuld met hun tekeningen en interviews hadden ze iets waar zij en hun ouders trots op konden zijn. En de school zelf ook natuurlijk.

Hier foto's van de voor en achterflap. Voor nabestellingen of digitale versies, neem contact met ons op.

Workshop voor Pabo-studenten

2010-07-15T15:15:00.000-07:00

In april 2010 gaven wij van Wonder Why aan een groep derdejaars Pabo-studenten workshops Filosoferen met Kinderen. In het kader van een grootschalig project rondom Morality, georganiseerd door centrum voor hedendaagse kunst Witte de With in Rotterdam, filosofeerden zij met kleine groepjes kinderen over liegen, roddelen en jaloezie.

Van hun lessen zijn mooie filmpjes gemaakt:

Op de radio

2010-06-28T12:13:00.000-07:00

In een uitzending van Amsterdam FM op 15 april 2010 zijn Sabine Wassenberg van WonderWhy en toenmalig wethouder van stadsdeel de Baarsjes Godfried Lambriex geïnterviewd over het project Filosoferen met Kinderen.

Klik hier om te luisteren naar het interview.

Bas Haring in De Roos

2010-06-28T09:43:00.000-07:00

In 21 april 2010 kwam filosoof Bas Haring een speciale gastles geven in groep 8 van basisschool De Roos. In de les werd gesproken over wat nu precies een filosofische vraag is, en over hoe je een goede interview vraag bedenkt.

Vervolgens mochten de leerlingen hun interviewvragen op Bas Haring uitproberen.

Het was de laatste les in de serie over Burgerschap, die op 6 verschillende scholen in de Baarsjes is gegeven door de filosofen van Wonder Why.

Dit zijn foto's van deze les.

Over burgerschap

2009-06-22T01:06:00.000-07:00

Is filosoferen alleen voor oude mannen met lange grijze baarden? Nee, totaal niet.
Iedereen kan het. Filosoferen is nadenken over vragen waarop geen eenduidig antwoord is. Nadenken en je mening onderbouwen met argumenten.

Volgens wetenschappelijk onderzoek is filosoferen in de klas een toegevoegde waarde op het onderwijs. Filosofielessen hebben positieve invloed op het IQ van de leerlingen, en het denken van de kinderen wordt onafhankelijker en rationeler. Na afloop van onze lessen signaleerden de leerkrachten ook een tolerantere houding ten opzichte van elkaar.

Vanaf 2006 zijn basisscholen verplicht aandacht te besteden aan burgerschapskunde.
Een serie lessen Filosoferen met Kinderen is hiervoor een adequate invulling.

Op initiatief van het Amsterdamse stadsdeel de Baarsjes is in het voorjaar van 2009 op zes verschillende basisscholen gedurende zes lessen gefilosofeerd onder leiding van een filosoof.

Stadsdeelvoorzitter de Baarsjes, Godfried Lambriex:

Het leert kinderen twijfelen aan het vanzelfsprekende. Het geeft zelfvertrouwen, want het vraagt moed zelf na te denken.
Het wapent kinderen tegen vooroordelen, onverdraagzaamheid, polarisatie en ook radicalisering. “Ik begrijp wel dat je denkt van de aarde af te kunnen vallen, maar ben het niet met je eens omdat de aarde een bol is”, klinkt toch beter dan “het is fout en dat is mijn mening”.

Filosofie in de klas

2009-06-21T00:38:00.000-07:00

Een van onze filosofen komt zes keer in de klas om met de leerlingen te filosoferen. Ze komt doorvragen, zoals de oude Griekse filosoof Socrates altijd deed en waardoor heel Athene gek van hem werd. De filosoof vraagt niet naar feiten, maar naar meningen en argumenten.

Een kind van vier is zeer filosofisch bezig, als hij zijn ouders treitert door de vraag ‘waarom?’ oneindig te herhalen. Waarom moet je respect hebben? Wat betekent verantwoordelijkheid? Waarom? Is dat wat jij zegt absoluut waar? Waarom? Moeten we een moordenaar de doodstraf geven of in de gevangenis stoppen? Hoe weet je dat dat beter is? Mag iedereen vinden wat hij vindt? Waarom?

Filosofische vragen zijn vragen waar geen eenduidig antwoord op te geven valt. Uiteindelijk komt het antwoord neer op een mening, maar je kunt die mening wel proberen goed te onderbouwen.
Filosoferen kun je over alles wat er maar bestaat. Je kunt zelfs filosoferen over wat er niet bestaat! Het kan gaan over liefde, dieren, God, kunst, wetenschap, spelletjes, ouders, machines en woorden. Je kunt het zo gek niet bedenken of je kunt er filosofische vragen over bedenken. Wat dacht je van: “zijn je ouders de baas over jou?” Op het eerste gezicht zeg je misschien ‘ja’, maar wat gebeurt er als je ouders vinden dat je in de sloot moet springen, mag je zelf dan je eigen baas zijn? Hmm, dan ben je misschien toch ook een beetje je eigen baas... Ingewikkeld!

De kinderen worden aangemoedigd om zelf na te denken over wat ze ervan vinden. Ze mogen het helemaal zelf bedenken. Het enige wat ze wel kunnen verwachten is dat de filosoof of de andere leerlingen ze vragen: "Waarom vind je dat? Wat zijn je argumenten daarvoor?"

Het uitgangspunt "Er is geen goed of fout" is bevrijdend voor de kinderen, en de kinderen vinden het erg leuk om zelf een mening te verzinnen, die te verkondigen en erachter te blijven staan. Ze leren discussiëren, maar ook te luisteren naar de meningen van anderen.
Volgens de leerkrachten werd er na de serie lessen kritischer nagedacht, er werd meer doorgevraagd en de kinderen stelden zich toleranter op ten op zichte van elkaar.

Wetenschappelijk onderzoek

2009-06-20T01:37:00.000-07:00

In Schotland heeft onderzoek plaatsgevonden naar de resultaten van filosoferen met kinderen op de basisschool, in een samenwerking tussen de universiteit van Dundee en van Clackmannanshire. Samengevat door het Centrum voor Kinderfilosofie:

“De empirische resultaten zijn helder. Overtuigend wordt aangetoond dat de experimentele groep significant onafhankelijker en rationeler dacht en argumenteerde dan de controlegroep. Het filosofisch programma heeft van deze leerlingen niet alleen effectievere denkers en
probleemoplossers gemaakt, maar ook toleranter. Leerlingen kregen meer zelfvertrouwen, leerden naar elkaar luisteren en begrip voor elkaar op te brengen. In gesprekken ontdekten ze dat je vanuit verschillende perspectieven naar dezelfde thema’s kunt kijken en wat dat betreft geen goede of foute ‘antwoorden’ zijn. Het is fascinerend om te constateren dat de experimentele groep in het vervolgonderwijs deze vaardigheden en attitudes behield.”

Clackmannanshire universiteit over het onderzoek

“De lessen duren maar een uur per week, maar de resultaten zijn verbluffend. Onder toezicht van hoogleraar Keith Topping onderzocht Dundee University een groep van ruim honderd leerlingen. Bij hen lag het IQ na anderhalf jaar gemiddeld 6,5 punten hoger dan bij een controlegroep die het gewone onderwijsprogramma had gevolgd. Uit een vervolgstudie bleek dat deze winst behouden blijft op de middelbare school, ook als de filosofielessen daar geen vervolg krijgen.”

Volkskrant over onderzoek in Schotland

Fragmenten uit de Baarsjes 2009

2009-06-18T23:15:00.000-07:00

Van de lessen in de Baarsjes is het geluid opgenomen om na afloop boekjes te kunnen maken, als geschenk van stadsdeel de Baarsjes aan de kinderen en hun ouders. De boekjes zijn na te bestellen bij Uitgeverij Eigen Boek.

“Iedereen is een mens”. Wie heeft die stelling opgehangen bij ‘niet waar’?
Dieren zijn geen mensen.
En als je het over iedereen hebt, heb je het ook over dieren.
Kun je beter ‘alles’ zeggen!
Het is meer een mening, zoals zeggen dat je iets leuk vindt.
Is “iedereen is een mens” een mening?
Het is een feit.
Maar hij zegt dat het een mening is..
Het is toch waar dat iedereen een mens is?
Het heeft niets met dingen te maken.
Maar een dier noemen we niet ‘iemand’. Een dier heeft er niets mee te maken, een dier noemen we ‘het’.
Maar zij denkt dat als je iedereen zegt, dat je mensen en dieren en misschien nog wel meer bedoelt.
Met iedereen bedoelt hij of zij misschien alle mensen en niet alle wezens.
Dieren zijn geen iemand!
Dode mensen zijn geen mensen meer.
Ik vind het een hele goede opmerking, wie wil daarop reageren?
Hij heeft gelijk: je bent een mens als je leeft, en daarna ben je een hoop botten.
En dan ben je geen mens meer?
Dan is je lichaam gewoon niks, gewoon een paar spilken kalk.
Je bent gewoon dood, maar dat betekent dat je niks meer bent.
Dode mensen zijn wel mensen, want je zegt zelf “dode mensen”. Dus dan is het dus wel mens, want toen die dode mens nog leefde, ging die ook naar school, ging die eten, deed ie alles erop en eraan, wat alle mensen zouden doen, dus waarom is het dan geen mens? Het is wel een mens.
Je bent één dag een mens en de volgende dag ben je dood. Dus ik denk niet dat je geen mens meer bent, maar je bent gewoon dood, dus dan kan je niks meer doen.
Jij denkt je bent nog steeds een mens.
Maar je gaat toch niet ineens in een dier veranderen ofzo?
Maar sommige mensen van het Boeddhisme die geloven dat je na je dood een dier wordt. En niet iedereen kan een mens zijn. Als je dood gaat dan verander je wel, want je gaat dan naar een andere wereld ,want je hebt geen gedachten, je hebt niks om te voelen, je ademt niet meer. Dan ben je dood.
Aha dat vind ik een hele goeie, want jij schetst een paar criteria voor het mens-zijn. Dat is : gevoelens, gedachten...
Emoties
En als je dood bent, wat gebeurt er dan?
Als je as bent, dan ben je geen mens meer.
En ook niet als je begraven bent, want dan rot je weg.
Je ziel is weg dan.
Mevrouw, welk geloof heeft u?

Als je gelooft in God, dan is dat een overtuiging. Wat vinden jullie van de stelling: “godsdienstige overtuigingen moet je respecteren”?
Je moet respect hebben voor elkaars geloof.
En als iemand geen geloof heeft?
Ook respect hebben.
En jullie respecteren iedereen met een geloof en zonder geloof?
Ja.
Sommige mensen niet, maar ja.
Maar Christenen haten ons... want Geert Wilders is een Christen.
En er was iets in de krant met Geert Wilders en toen zei hij tegen mij “we gaan al die Christenen doodmaken.”
Okee, dus jullie hebben respect voor elk geloof, behalve voor Christenen.
Nee, dat was omdat Christenen ons haten. Vijanden.
Maar hoe kan dat dan, want we zeiden net dat we eigenlijk respect zouden moeten hebben voor ieders geloof.
Maar als ik in de krant lees dat Wilders Christen is, en zeg “hee, Christenen moeten dood”, dan is dat toch ook niet strafbaar?
Dat is denk ik wel strafbaar, want dat is bedreiging, dat is dan weer wat anders.
De uitspraak van Geert Wilders was “Verwijder het gezwel dat Islam heet.” Daardoor waren veel Moslims gekwetst. En toen heeft de rechter van het Hooggerechtshof gezegd: “Dat mag je wél zeggen, omdat het niet hebt over mensen, maar je hebt het over de godsdienst.”
Maar als je het over de godsdienst hebt, gaat het toch over de mens, over iemand.
Is het hetzelfde, als ik het over het Jodendom, als wanneer ik het over de Joden heb?
Jawel, dat zijn ze.
Het is jouw geloof, dat ben jij niet...
Juf, voel je je niet beledigd als jouw godsdienst wordt beledigd?
Nee ik voel me nooit zo beledigd. Ik ben zelf katholiek, maar ik voel me nooit zo beledigd.
Juf, hij zei toch dat Moslims wegmoeten.
Ja, maar deze uitspraak ging over de godsdienst. Niet over de mensen.
Als de godsdienst weg is, wat moet je dan?
Jullie zeggen dat de Islam hetzelfde is als Moslims. Even niet meer over Geert Wilders. Zien jullie het verschil tussen een godsdienst en de mensen die de godsdienst aanhangen?
Er is wel een verschil, wat sommige mensen zijn wel Joods, maar zijn geen Joden.
O ja, ik snap hem.
Weet je wat ik vind? Je komt op voor je godsdienst. Daarom heeft het ons geraakt. Ik ga toch ook niet zeggen: “Jij bent katholiek, je moet moslim worden, omdat je geloof niet meer mag in Nederland.”
Dat ben ik met je eens. Dat is heel intolerant hè, een heel geloof niet meer toestaan.

Wie is hier de baas in de klas?
Meester
Waarom is hij de baas?
Hij geeft ons les. Hij kan dingen over ons zeggen en wij kunnen niets over hem zeggen.
Hij is verantwoordelijk voor ons.
Heel goed. Wat betekent dat dan?
Als er iets gebeurt met ons is het eigenlijk zijn schuld.
Als je met voetballen over de bal struikelt, is dat zijn schuld?
Meester: ja, dat had ik niet moeten doen....

Resultaten

2009-06-17T01:54:00.000-07:00

Van 2 maart tot en met 17 april 2009 vond de eerste serie lessen Filosoferen met Kinderen plaats in het Amsterdamse stadsdeel de Baarsjes.

Reactie vaste leerkrachten

De reacties komen van de leerkrachten van groep 7 en/of 8 van de scholen de Corantijn, Rosa Boekdrukker, Joop Westerweel, De Roos, Admiraal de Ruyterschool en de As-Siddieq.

In de evaluatie werden deze effecten van de lessen gemeten:

• Er heeft verdieping opgetreden in het denken over de samenleving.
• De luistervaardigheden zijn verbeterd.
• Kinderen worden gestimuleerd kritisch te denken.
• De lessen dragen bij aan een grotere tolerantie ten opzichte van elkaar.
• De filosofielessen voegen iets toe aan het reguliere schoolprogramma
• Volgend jaar gaat mijn groep weer meedoen met de filosofielessen.

Acht leerkrachten rapporteren de volgende bevindingen:

1. Er heeft verdieping in het denken opgetreden: eens 100%
2. luistervaardigheden zijn verbeterd: eens 62%, oneens 25%,geen mening 13%.
3. Kritisch denken bevorderd: eens 100%
4. Toleranter ten opzichte van elkaar: eens 87%, geen mening 13%
5. Een toevoeging aan lesprogramma: eens 100%
6. Volgend jaar weer meedoen: eens 75%, geen mening omdat ze een andere groep hebben 25%.

Reactie Maaike Merckens-Bekkers

Uit de bevindingen van de leerkrachten is gebleken dat men het programma als zeer positief heeft ervaren. De kinderen leerden beter doorvragen, kritischer te denken en ook toleranter naar elkaar te zijn. Daarnaast is het een manier van onderzoeken, denken en met elkaar praten, die iets toevoegt aan de manier waarop het normale schoolprogramma wordt vormgegeven.

De scholen zelf zijn met name gericht op het overdragen van kennis en het aanleren van een grote hoeveelheid vaardigheden op het gebied van taal, rekenen e.d..
Met name de scholen in de Baarsjes hebben daarnaast nog eens te kampen met taalachterstand en cultuurverschillen.
Het stellen van open vragen en het met elkaar leren nadenken over grote en kleine maatschappelijke thema’s is dan iets dat vaak niet een prioriteit heeft binnen het reguliere schoolprogramma.
Bovendien vereist het stellen van open vragen een heel andere houding van de leerkracht. Waar de leerkracht getraind is in het geven van antwoorden, moet hierbij juist plaats gemaakt worden voor verwondering over de antwoorden.
Dit vereist een omschakeling in het denken van de leraar die niet eenvoudig is.
Vandaar dat naar mijn mening de lessen ook verzorgd dienen te worden door getrainde filosofen, wil het positieve resultaat bereikt kunnen worden.

De focus op manieren van samenleven was een heel goede ingang bij de kinderen. Zij hebben daar meestal vrij sterke (vaak nog wat ongearticuleerde) meningen over die bijzonder vatbaar zijn voor discussie.
De eerste reactie is meestal emotioneel, maar bij doorvragen blijkt dat ook jonge kinderen vaak bijzonder goed in staat zijn om met elkaar te redeneren, en al doende een andere conclusie te trekken dan de oorspronkelijke. Wel is opvallend dat religie in vrijwel alle discussies een grote rol heeft gespeeld. Hoe religieuze opvattingen geïntegreerd moeten worden in een vrije en tolerante samenleving,
is veel voorwerp van gesprek geweest.

Uit de teksten die in de boekjes zijn vastgelegd die we naar aanleiding van de lessen hebben gemaakt, kan ook goed teruggelezen worden, welke opvattingen de kinderen over maatschappelijke vraagstukken koesteren. Die zijn soms niet mild!

Maar, als kinderen leren op een onderzoekende manier hun gedachten beter onder woorden te brengen en te begrijpen, naar elkaar te luisteren, elkaar wederzijds te respecteren, verschillende opvattingen te erkennen en argumentatief te onderzoeken, evenals open vragen aan te durven, vooral de grote ideeën als geluk, rechtvaardigheid, vriendschap, dan komen ze een stuk dichter bij het ideaal van een werkelijk democratische, vrije maatschappij.

De Baarsjes kunnen trots zijn op de gemêleerde, kleurrijke en aardige kinderen die ik op de scholen tegenkwam.

Testimonials

2009-06-16T01:41:00.000-07:00

Reacties van leerlingen van de Joop Westerweelschool na afloop van twee lessen.

De filosofielessen waren heel erg leuk. Ik ben erg blij er mee en de klas ook. Bij filosofie denk je na over het leven. Wij hebben al twee lessen gehad en we krijgen er nog vier. Je iq gaat ook omhoog.
Onze juf is een wijsgeer van de filosofie.
Ahmet

De filosofielessen gaan goed. En ze zijn ook nog leuk. Ik vind het interessant en ook leerzaam. Ik denk dat de hele klas het leuk vind, want iedereen doet goed zijn best bij de lessen.
Ik heb ervan geleerd, dat het belangrijk is, om respect voor mensen te hebben, want dan word je namelijk ook gewaardeerd door andere mensen.
Aigan

Ik vind deze filosofieles heel erg leuk. De juf van de filosofieles is een wijsgeer. Een wijsgeer is iemand die diep over het leven nadenkt. Ik vind het een leerzame les. Het is een soort vreedzame school voor mij. Je moet goed respect tonen, je moet aardig zijn.
We hebben een filmpje op youtube gekeken. Een jongen vroeg zomaar: “wil je met me neuken”. Dat je gewoon moet zeggen: “ik vind je heel erg leuk”. En een oma vraagt: “mag ik hier zitten”? en dat meisje zegt: “nee, rot maar op grafzak!”. Dat is gewoon niet aardig. Onze klas toont heel veel goede reacties. Wij, allemaal hebben een eigen mening, want wij allemaal denken anders. Ik vind dit de leukste filosofieles ooit.
Romeo

Ik vind de filosofiejuffrouw een lieve juf. Ze doet haar werk goed. Ze geeft aan iedereen aandacht, dat vinden alle kinderen ook leuk, denk ik. Wij hebben veel dingen geleerd. We hadden het laatst over respect. Iedereen moest groepjes maken met vier kinderen. Ik had een groep met Aigan, Furkan en Ahmet. Wij gingen schrijven wat over respect denken en toen moesten wij lezen wat wij hadden geschreven.
Sümeyra

Ik vond de filosofieles heel erg leuk. Ik had er al heel veel van geleerd en we hebben pas twee van de zes lessen gehad. De eerste les ging over “waarheid/geen waarheid”. We moesten iets schrijven over wat jij leuk vond en daarna iets wat je denkt dat iedereen leuk vindt. Sommige kinderen deden raar en schreven allerlei dingen op, maar de meesten verzonnen leuke dingen. Daarna moesten we de blaadjes ruilen en opplakken waar je vond dat het hoorde: waarheid, geen waarheid, niks met waarheid te maken. De tweede les ging over respect. Eerst kregen we een filmpje te zien over mensen, die geen respect toonden en daarna kregen we een blaadje waarop een paar onderwerpen stonden. Per groepje van vier moest je vier onderwerpen kiezen en daarover praten. Toen iedereen klaar was, moest je zeggen waarom je die onderwerpen had gekozen.
Hodayffa

Ik vind filosofieles best leuk. Wat we aan het doen zijn: over belangrijke dingen praten. Het is zeg maar een debatgesprek waar je elkaar iets kan zeggen, bijv. Over wat je wel met elkaar eens bent en wat niet. Van wie we les krijgen is zelf een wijsgeer. Het is een mevrouw die diep denkt over haar leven. Deze week ging het over respect & gen respect. We hebben zelf een klein filmpje bekeken op youTube over een maatschappij. Het was verrassend leuk die les. We dachten bij het begin dat het zeker iets stoms was, maar het viel best mee. We moesten een paar dingen schrijven en erover praten, waarom we dat vinden. Het lijkt ook een beetje op de vreedzame school, daarom hoeven we tijdelijk geen vreedzame school te doen.
Laatst hadden we het over oorlog wat de meeste mensen wel dwars zit. We zeiden van, het zijn meestal dictators. Ze willen een groter land. Zoals Ousama Bin Laden, Hitler en veel meer. En hoe ze mensen behandelen. We moesten elkaars vragen beantwoorden en erover discussiëren. Het was iets als je eigen mening. En meestal kwamen steeds dezelfde kinderen aan het woord, zoals Fadla, Devrim, Furkan, Merve en ik. We probeerden iets duidelijk te maken aan elkaar. En wat ik verwacht voor de volgende vier lessen: het lijkt me superleuk. Ik weet niet wat ik eigenlijk nog mee ga maken. En mijn verwachtingen zijn erg hoog. Het is erg interessant en ik verheug me erop.
Kübra

Ik vind de filosofielessen erg leuk. Ik heb er erg veel van opgestoken. Ik heb ook meer respect voor ouderen en jongeren. En ik vind filosofie erg leuk. Bij filosofie gaat het om logisch denken en om de gevolgen van iets. Bijvoorbeeld een filosoof moet over de gevolgen van daden nadenken. Als filosoof ben je erg intelligent, want om filosoof te worden moet je een studie doen. Het IQ van een filosoof is daardoor ook altijd meer dan die van gewone mensen. De klas vond het ook erg leuk, want de meeste kinderen deden erg enthousiast mee. Filosofie is boeiend en leuk.
Furkan

Ik vind het heel erg leerzaam en leuk. De klas vind dat ook. De eerste les hadden we het over discussiëren. Iedereen had zijn eigen mening over iets. We hadden het bijvoorbeeld over of je iemand die dood is wel een mens noemt. De tweede les ging over respect. We hebben een filmpje over respectloos gezien. Ieder moest een onderwerp kiezen over respect. Bijvoorbeeld door respect te geven, krijg je respect. Sommige kinderen waren het ermee eens. Ik was het er niet mee eens, want als iemand bijvoorbeeld iets stoers doet, geef je respect. Dan krijg je geen respect terug, pas nadat je wat stoerder hebt gedaan.
Hicham

Wie zijn wij?

2009-06-15T02:21:00.000-07:00

Mr. drs. Maaike Merckens Bekkers (1961) is juriste en filosofe. Maaike is na een internationale carrière in het bankwezen filosofie gaan studeren. Als moeder van drie kinderen filosofeerde Maaike natuurlijkerwijs thuis met haar eigen kinderen en vervolgens op verzoek op hun basisschool. Inmiddels filosofeert ze al jaren in uiteenlopende vormen met kinderen, jongeren en ook volwassenen. Ze ontwikkelde o.a. het succesvolle programma over Burgerschap voor stadsdeel de Baarsjes. Ook past ze de Socratische Gesprekmethode toe tijdens workshops voor volwassenen.(www.boltentraining.nl)
Maaike:
"De uitdaging om vol verwondering te kijken naar dingen die je vanzelfsprekend vindt, en leren dat je het zelf ook niet weet. Grenzen van je kennen onderzoeken en daar blij mee zijn! Op basis -en middelbare scholen probeer ik deze vreugde over te brengen. Want pas als je je realiseert dat je altijd de wereld bekijkt door je eigen gekleurde bril en ieder ander ook, dan pas ben je in staat om te leren, te tolereren en te respecteren."

Drs. Sabine Wassenberg (1981) heeft filosofie gestudeerd. Samen met Maaike runt zij Wonder Why, organiseert ze filosofische workshops en filosofeert ze met kinderen. In 2012 zal ze debuteren bij uitgeverij AW Bruna met een boek over de beleving van de geest en wetenschap over het brein en meditatie.
Sabine:
"Filosoferen is voor mij persoonlijk het zoeken naar wijsheid. Ik heb het vermoeden dat wijsheid iets te maken heeft met vrede, in tegenstelling tot botsingen. En de verhalen die we zelf in ons hoofd hebben zijn vaak aanleiding tot botsingen met anderen. Het soepel leren omgaan met je eigen verhalen, lijkt me wijs. En het sleutelen aan je eigen verhalen, lijkt me ook wijs, op het moment dat ze botsen met de werkelijkheid bijvoorbeeld.
Het mooiste aan het filosoferen van kinderen is te zien dat ze gaan twijfelen aan zekerheden, en de onzekerheid vervolgens accepteren. Op dat moment gebeurt er iets belangrijks, iets dat volgens mij het begin is van wijsheid."

Samen vormen zij WonderWhy, kijk op de website: www.wonderwhy.nl

Tekeningen uit de Baarsjes over Burgerschap

2009-03-23T05:58:00.000-07:00

In 2009 zijn in de Baarsjes prachtige tekeningen gemaakt, bij de lessenserie Filosoferen met Kinderen over Burgerschap. Sommige daarvan pronken in de boekjes die voor de scholen zijn gemaakt. Een selectie ziet u hier.

Citaat van Russell

2008-04-21T05:12:00.000-07:00

"Passive acceptance of the teacher's wisdom is easy to most boys and girls. It involves no effort of independent thought, and seems rational because the teacher knows more than his pupils; it is moreover the way to win the favour of the teacher unless he is a very exceptional man. Yet the habit of passive acceptance is a disastrous one in later life. It causes man to seek and to accept a leader, and to accept as a leader whoever is established in that position."

Bertrand Russell

logo

2002-02-08T05:55:00.000-08:00